منظومه شمسی

آشنایی با منظومه شمسی

تیر یا عطاردتعریف جدید سیاره نیروی جاذبه را یک عامل تعیین‌کننده می‌داند. جاذبه در صورت وجود میزان معینی از جرم باعث گرد شدن سیاراتی مانند عطارد می‌شود.

 یک جرم آسمانی برای آنکه سیاره باشد باید مداری به دور یک ستاره داشته باشد نه آنکه به دور یک سیاره دیگر بچرخد.عطارد یک سیاره خاکی یا صخره‌ای است. قطر آن 5600 کیلومتر است و کوچکترین عضو گروه سیارات صخره‌ای داخلی است.

ناهید یا زهرهقطر این سیاره خاکی 13913 کیلومتر است و به خاطر داشتن سطحی سوزان ناشی از اثر گلخانه‌ای مهارنشدنی معروف است ابرهای غلیظی تمام سطح زهره را پنهان می‌کنند.

زمین قطر کره زمین14663 کیلومتر است و بزرگترین سیاره خاکی شناخته‌شده محسوب می‌شود. برخی از ستاره‌شناسان معتقدند که دست کم یک جرم به بزرگی کره زمین ممکن است در بخش بیرونی منظومه شمسی وجود داشته باشد.

بهرام یا مریخ
 مریخ تنها سیاره منظومه شمسی غیر از زمین است که بیشترین احتمال داشتن حیات را دارد. قطر مریخ 7801 کیلومتر است.

سرس
اولین سیارک منظومه شمسی سرس در سال 1801 کشف شد.سرس با قطر1073 کیلومتر یک پنجم قطر عطارد را دارد. تعریف  جدید پس از بیش از دویست سال دوباره عنوان سیاره را به آن می‌دهد. اتحادیه بین‌المللی ستاره‌شناسی پیشنهاد می‌کند که آن را یک سیاره کوتوله بنامند. چند سیارک دیگر ممکن است پس از پژوهش‌های بیشتر در گروه سیارات قرار گیرند.

برجیس یا مشتری
مشتری بزرگنرین سیاره منظومه شمسی به غول گازی معروف است. مشتر ی با قطر 164150 کیلومتریش، 11.2 برابر قطر زمین،317.8 برابر جرم زمین را دارد. برخی سیارات به دور ستاره‌های دیگر جرمی از این هم بیشتر دارند.

کیوان یا زحل
این سیاره حلقه دار 138565کیلومتر قطر دارد که 9.4 برابر قطر زمین است. جرم زحل 95 برابر جرم زمین است.

اورانوس
اورانوس که معمولا در رده غول‌های گازی قرار می‌گیرد، در واقع عمدتا از گازهای منجمد تشکیل شده است.قطر اورانوس 58761 کیلومتر است که 4.1 برابر قطر کره زمین است.

نپتونسیاره یخ زده  نپتون با قطری برابر  56933 کیلومتر 3.9 برابر کره زمین است. تکنولوژی‌های جدید اخیرا این امکان را به ستاره‌شناسان داده است که  سیاراتی به این کوچکی را در اطراف ستاره‌های دیگر هم شناسایی کنند.

پلوتو این سیاره که آغازگر این همه بحث درباره تعریف سیاره بوده است اکنون اولین عضو گروه "پلوتینو" ، طبقه جدیدی از سیارات کوچک ماورای نپتون است که در مدارهایی غیرعادی به دور خورشید می‌چرخند. پلوتو 2645 کیلومتر قطر دارد – حدود 18 درصد قطر زمین- و جرمش تنها یک پنجم کره زمین است.

چارونچارون که مدت‌ها قمر پلوتو شمرده می‌شد، بزرگترین قمر منظومه شمسی نسبت به جرمی ‌است که به دور آن می‌چرخد. مرکز مداری این سیستم دو جرمی - پلوتو و چارون-  در فضای بین آن دو قرار دارد، بنابراین تعریف جدید انها را یک سیستم دوسیاره‌ای می‌نامد.

زینااین جرم که اغلب آن را زینا می‌نامند بعدها یک نام رسمی خواه داشت. زینا با تعریف جدید دورترین سیاره منظومه شمسی ماست. این جرم با خطای 111 کیلومتر، 2756 کیلومتر قطر دارد که تقریب معدل قطر پلوتو ا

کرم گلوگاه انار(مقاله دانش آموزی)

كرم گلوگاه انار :

كرم گلوگاه انار با نام علمي Spectrobates ceratoniae Zeller مهمترين عامل كاهش كمي و كيفي محصول انار و يكي از موانع مهم در افزايش صادرات انار ميباشد. اين آفت اولين بار در سا ل 1349 در باغها ي انار كاشمر مشاهده و با توجه به علائم اوليه آلودگي به كرم گلوگاه انار موسوم شده است. ميزان خسارت كرم گلوگاه انار تابعي از سال، رقم و شرايط به زراعي باغ در هر منطقه ميباشد. بطور متوسط درصد خسارت كرم گلوگاه انار در كل كشور و در سالهاي مختلف حدود 30-25 درصد محصول برآورد ميشود.

كرم گلوگاه انار، زمستان را به صورت لاروهاي سنين مختلف در داخل انار، انجير و احتمالاً ميزبان هاي آلوده ديگر كه در زير درخت ها ريخته و يا بر روي درخت باقيمانده و يا در انبارها ذخيره شده اند، مي گذراند. پروانه هاي زمستانه معمولاً تخم هاي خود را روي ميله و بساك پرچمها و ندرتاً روي سطح داخلي كاسبرگ ميگذارند. دم ميوه و شكاف هاي ناشي از تركيدگي ميوه نيز از جمله ي محل هاي تخ مگذاري اين شب پره مي باشند.

لاروهاي سن يك پس از تفريخ، از سطح داخلي كاسبرگ تغذيه و از اواخر سن دوم يا اوايل سن سوم لاروي با ايجاد سوراخ در محوطه داخلي تاج به داخل ميوه ي انار راه يافته و ضمن ورود، عوامل متعددي از گروه قارچها، باكتريها و مخمرها را به درون ميوه انار انتقال مي دهند. اين پاتوژن ها قادرند در باغ و انبار موجبات گنديدگي و فساد سريع يا تدريجي ميوه انار را فراهم نموده و آ ن را از بين ببرند.

قارچهاي جنس آسپرژيلوس، به ويژه دوده (Aspergillus niger) و پنسيليوم مهمترين اين بيمارگرها را تشكيل مي دهند. در بيش از 90 درصد از موارد، كرم گلوگاه انار ناقل عوامل بيمارگر به داخل ميوه انار مي باشد. بنابر اين كنترل كرم گلوگاه مي تواند نقش كليدي در كاهش پوسيدگي ميوه انار در باغ و انبار داشته باشد. اين حشره در ايران 4-3 نسل داشته و زمستان را بصورت سنين مختلف لاروي در داخل ميوه هاي انار باقيمانده روي درخت يا ريخته شده در پاي درختان و يا در داخل ساير ميزبانها، از جمله ميوه هاي انجير به سر مي برد.

زیست شناسی: این پروانه زمستان را به صورت لارو در درون انارهای آلوده (روی درخت، پای درخت و درون انبار) می گذارند و لاروها از اواخر اردیبهشت تا اوايل خرداد ماه خود را به محوطه تاج انار رسانیده و در آنجا به شفیره تبدیل می شود و گاهی هم مشاهده شده که لارو، تاج یا پوست و غیره را سوراخ کرده و در بیرون به شفیره مبدل می گردد. شفیره ها با توجه به شرایط آب و هوایی منطقه و مصادف با موقعی که میوه ها به اندازه لیمو شده اند، به پروانه تبدیل شده و از تاج انار بیرون می آیند. پروانه در مدت 2 تا 4 روز جفتگیری کرده و ماده ها در تاج انار، در میان پرچمهای زردرنگ، تخمریزی می کنند. هر ماده در حدود 20 تا 25 عدد تخم می گذارند پس از 8 تا 10 روز تخمها باز شده و به کرم تبدیل می شوند و کرم ها از همان محل وارد میوه می شوند دوره فعالیت لاروی (دوره تغذیه از گوشت دانه های نار) از 18 تا 30 روز است، که لاروها پس از پایان این دوره به گلوگاه انار آمده و به شفیره تبدیل می شوند. دوره شفیرگی بین 7 تا 8 روز طول می کشد و در پایان این مدت پروانه های نسل بعد بیرون می آیند. بدین ترتیب در اواسط یا اواخر تیرماه، نسل اول تابستانی ظاهر می شوند، همانند نسل قبلی، ماده ها تخمریزی را در تاج انارهای سالم انجام می دهند. پس از 30 تا 32 روز نسل دوم (اواسط مردادماه)، از یک ماه بعد نسل سوم (اواسط شهریور ماه) و به همین نحو در نقاطی مانند شیراز و مناطق جنوبی تر نسل چهارم (حدود اواخر مهرماه) ظاهر و لاروها یا کرم های همین نسل است که زمستان را درون میوه های انار آلوده سپری خواهند کرد. پس این آفت در نقاط انارخیزی دارای 3 تا 4 نسل در سال است.

روشهاي كنترل كرم گلوگاه انار

براساس نتايج مجموعه كارهاي تحقيقاتي و تجربيات مفيد موجود، اجراي نكات زير ميتواند كرم گلوگاه انار را در زير سطح زيان اقتصادي نگه داشته و كنترل قابل قبولي روي حشره آفت در پي داشته باشد.


1- اولين گام براي بهبود كمي و كيفي توليد و كنترل منطقي آفات و بيماريهاي انار ، داشتن باغهايي است كه از شرايط مطلوب زراعي و باغي برخوردار باشند. در اين رابطه توصيه مي شود باغهاي انار طي يك برنامة 5 ساله اصلاح و باغ هاي رها شد ه و يا آنهايي كه تأمين حداقل نيازهاي زراعي و باغي، بويژه آب مناسب و مورد نياز، براي آنها ميسر نيست، حذف و باغهاي جديد با رعايت اصول فني احداث گردد. 2- در احداث باغهاي جديد و جايگزين ، از ارقام مقاوم به كرم گلوگاه و يا ارقامي با حساسيت كمتر استفاده شود. مانند رقم ملس دانه سياه يزدي كه براي شرايط استان يزد توصيه ميگردد. 3- از كشت مخلوط درختان انار با ساير درختان ميوه و همچنين احداث باغ انار در مجاورت درختاني مثل انجير و پسته كه ميزبان كرم گلوگاه انارهستند، خودداري شود. 4- به منظور حمايت از دشمنان طبيعي آفا ت و بيماريها، جلوگيري از طغيان كنه پاكوتاه انار و ساير آفات بالقوه و حفظ بهداشت و محيط زيست، از هرگونه سمپاشي درختان انار اجتناب گردد. 5- داخل تاج انارهاي مرغوب گل اول، پس از خشك شدن پرچم (حدوداً در اواخر خرداد) بوسيله دستگا ههاي ساده موجود تميز گردد. 6- انارهاي پوسيده و يا باقيمانده بر روي درخت يا ريخته شده در كف باغ بصورت همگاني و در فصل زمستان (دي و بهمن ) جمع آوري و منهدم گردد. 7- انارهاي آلوده شده در طول فصل داشت، بويژه در نسل اول آفت، نيز جمع آوري و معدوم گردد. 8- به منظورتقويت پارازيتيسم طبيعي آفت ، مبارزه بيولوژيك از طريق توليد و رهاسازي زنبور پارازيتوئيد تريكوگراما با استفاده از سوشهاي بومي و با رعايت نكات فني صورت گيرد.

بايد اين واقعيت را پذيرفت كه كرم گلوگاه قسمتي از باغداري انار است. حذف كامل اين آفت ناممكن است و تنها با اعتنا به توصيه هاي پيش گفته ميتوان كميت خسارات ناشي از اين آفت را كنترل كرد. انتخاب واريته هاي برتر معرفي شده در همين سايت براي احداث و اصلاح باغات اولين اقدام موثر در راستاي كنترل اين آفت ميباشد. نسبت به ساير واريته ها از اين ارقام درصد خسارت كمتري گزارش شده است،
مثلا آلك شيرين ساوه علي رقم بازار پسندي رقمي حساس به اين آفت در مقايسه با رقم ملس ساوه ميباشد. پس در همان بدو امر واريته مناسبي را براي احداث باغ انار انتخاب كنيد. موضوع مبارزه با آفات را از همان بدو احداث باغ انار بعنوان يكي از مسائل جاري در باغداري انار تلقي كرده و برنامه ريزي روشن و زمانبندي شده اي را براي آن تعريف نمائيد.

اگر بدنبال توليد محصول صادراتي هستيد بدانيد حد مقبول آلودگي در تجارت انار زير 3% ميباشد، از اينرو تميز كردن تاج انار و حذف پرچمهاي آلوده از تخم شپره و شفيره هاي كامل نشده كرم گلوگاه از ضروريات محصول صادراتي ميباشد. توجه داشته باشيد حذف پرچمها و پاك بودن تاج انار از مقررات صادرات انار ميباشد پس بهتر است اين هزينه را در جاي خود و در زمان خشك شدن پرچمها در اواخر بهار به انجام رسانيد.
اخيرا دستگاه مخصوصي براي اين كار ساخته شده كه با نيروي فشار دست كار ميكند و نيروي عمودي را به حركت چرخشي تبديل و با فرچه مخصوص گردننده پرچمها را به طور كامل حذف ميكند، باغداران بطور سنتي از نيروي كار كارگري براي پر كردن تاج با علفهاي كف باغ استفاده ميكنند كه هزينه زيادي را در بر دارد، اين دستگاه در اقتصادي كردن اين فرآيند موثر خواهد بود.

شكل مقابل دستگاه جديد پرچم زداي انار ساخته شده به همت آقايان دكتر حسين فرازمند و مرحوم كيومرث توفا، از متخصصين ارشد گياه پزشكي كشور را نشان ميدهد. پس از جمع آوري و معدوم كردن انارهاي باقيمانده در زمستان، حذف پرچمهاي انار در اواخر خرداد موثرترين راه در مبارزه با اين آفت محسوب ميشود. توجه داشته باشيد پاك بودن تاج انار از نشانه هاي يك محصول مرغوب ميباشد. در بحث صادرات انجام اين كار جزئي از مقررات محسوب ميشود از اينرو پاك كردن پرچمهاي انار را بعنوان يكي از الزامات باغداري انار بپذيريد و براي انجام آن برنامه روشني داشته باشيد آثار آن بصورت ارتقاء كيفي محصول و كنترل آفت در نهايت شما را منتفع خواهد نمود.

اسفند ماه و پس از كاهش سرما بهترين زمان براي جمع آوري انارهاي فاسد و آلوده به تخم و لاروها و شفيره هاي كرم گلوگاه ميباشد. كارشناسان در مورد اينكه بقاياي ميوه هاي آلوده و بجا مانده بر روي درخت و كف باغ از عمده ترين ميزبانها و محلهاي تجمع اين آفت و تولد نسل جديد اين آفت ميباشند اطمينان كامل دارند. پس در اين مورد مسامحه نكنيد آستينها را بالا زده و كليه انارهاي آلوده را از روي درختان، كف باغ و انبارها جمع آوري و با دقت بسوزانيد و از ساير باغداران نيز بخواهيد به شما بپيوندند كه تنها اقدام گروهي و همگير در اين خصوص موثر خواهد بود.

---

كرم به :

بر اساس تحقيق مهرنژاد و ابراهيمي به سال 1372 كرم به بنام علمي Euzophera bigella روي انار در محلهايي كه به عللي از قبيل شكستگي و هرس، پوسته تنه يا شاخه درخت زخمي شود، تخمگذاري ميكند و لارو از ناحيه كامبيوم و قسمت زيري پوست تنه و شاخه تغذيه كرده و در محل تغذيه يا زير پوستكهاي ساير قسمتهاي تنه، شفيره ميشود. اين شب پره در روي انجير در محل شكافها و تركهايي كه روي تنه و شاخه وجود دارد، تخمگذاري ميكند و لارو از مسير اين شكافها به زير پوست نفوذ و فضولات ريز قهوه اي رنگي در اين محل مشاهده ميشود. در اثر تغذيه لاروها از ناحيه كامبيوم و قسمت زير پوست، لكه هاي تيره رنگ و خشكيد هاي روي تنه و شاخه بوجود مي آيد. با ادامه فعاليت آفت، قسم تهاي آسيب ديده بتدريج گسترش يافته و به صورت پوست ههاي نسبتاً بزرگي از تنه و شاخه جدا ميگردد. در مناطقي كه درختان انار و انجير تواماً كشت شده باشند، تراكم آفت روي انجير به مراتب شديدتر از انار است. فعاليت لاروها در زمستان كم و بيش ادامه دارد و معمولاً لاروهاي اين حشره در تمام طول سال در زير پوست تنه و شاخه درختان انار و انجير مشاهده ميشوند.

رعايت مراقبت هاي زراعي و پيشگيري از بروز استرس به درخت، در پيشگيري از فعاليت اين شب پره مؤثر مي باشد. در صورتي كه آفت به حالت طغياني درآمده و خسارت زياد باشد، مي توان با شستشوي محل فعاليت لاروها در ناحيه طوقه و تنه اصلي، بوسيله محلول 2 در هزار يك سم فسفره، مثل ديازينون آنرا تحت كنترل درآورد. اين محلول سمي روي ساير آفات ناحيه طوقه و ريشه، مثل چوبخوارها و كرم سفيد ريشه نيز مفيد خواهد بود. به گفته بعضي از همكاران كارشناس، شستشوي محل هاي فعاليت آفت، با فشار زياد آب خالص نيز در كنترل آفت مؤثر بوده است.

---

شته انار :

شته انار با نام علمي Aphis punicae عمومي ترين آفت درختان انار محسوب مي گردد و در بعضي از سالها و در باغهاي محصور كه شرايط براي رشد و تكثير آفت فراهم باشد، موجب ريزش غير طبيعي گلهاي اول انار در ابتداي فصل مي گردد.

هرچند بعضي از باغداران در سطوحي محدود با استفاده از شته كش اختصاصي پريمور اقدام به كنترل اين آفت ميكنند، اما با رعايت چند نكته ساده ميتوان از خسارت زياد آن جلوگيري و از مبارزه شيميايي اجتناب كرد. توصيه ميشود پاجوشها ي انار را تا زمان جفت گير ي و تخمگذاري شته ها ي جنسي در پاي درختا ن حفظ نموده و حذف آنها را به بعد از اين زمان، كه در شرايط آب و هوايي استان يزد حداكثر پايان آذر ماه ميباشد، موكول كرد. همچنين بايد از هرس پاجوش ها و نرك هاي درختان انار در فصل بهار خودداري و زمان حذف آنها را تا اواسط تابستان به تاًخير انداخت. استقرار كلني هاي شته انار روي اينها باعث مصون ماندن بقيه درخت مي گردد.

---

سوسك چوبخوار انار :

سوسك چوبخوار انار با نام علمي Chrysobothris parvipunctata عامل ثانويه و تشديد كننده عارضه سبز خشكي و يا زرد خشكي تنه و سرشاخه هاي درختان انار مي باشد. اين حشره، آفت درختان ميوه سرد سيري است و براي اولين بار در روي انار توسط مهندس شاكري گزارش گرديده است.

لاروهاي آفت به رنگ كرم تا زرد و از تيپ Buprestidae (سرهاوني) ميباشند كه اندازه آنها به بيش از 3 سانتيمتر ميرسد. حشرات كامل آفت با بالپوشهايي به رنگ قهوه اي و نقاط سفيد رنگ فرورفته، حدود اواسط بهار ظاهر ميشوند. اين سوسكها بسيار فعال بوده و پس از مقداري تغذيه از بافتهاي نازك، بر روي شاخه هاي درختان ضعيف تخمگذاري ميكنند. لاروهاي آفت در طول تابستان و اوايل پاييز در زير پوست درخت فعاليت دارند. شاخه ها و تنه هاي آلوده بتدريج ضعيف تر شده و در صورت آلودگي شديد در فصل تابستان سبز خشك و يا زرد خشك ميشوند. اين آفت در شرايط عادي توسط حشرات مفيد تحت كنترل ميباشد. بهترين روش كاهش جمعيت اين آفت ، اعمال مديريت صحيح و رعايت مسائل به زراعي، بويژه رعايت دور آبياري و بهداشت عمومي باغ ميباشد.

---

سوسك پرچم خوار انار :

اين سوسك پس از باز شدن تاج گلهاي انار ظاهر شده و از پرچمهاي داخل تاج تغذيه ميكند. هر دو نوع گل مثمر و غير مثمر انار مورد هجوم اين سوسك ميباشد. در بسياري موارد كلاله انار سالم ميماند و علي رغم آسيب به پرچمها انار بارور ميشود. آلايش سياه رنگي كه نتيجه تغذيه سوسك ميباشد به شكل گرد سياه رنگي داخل تاج باقي ميماند.

هنوز از ميزان خسارت اين سوسك آمار مستندي در دست نيست. اكثر حشره كشهاي معمولي توان از بين بردن اين سوسك را دار ميباشند لاكن توصيه ما اين است كه با آبياري به موقع در دوران قبل از باز شدن گلها و پرهيز از آبياري تا اواخر ارديبهشت و پس از تكميل گلها و عدم استفاده از كود شيميايي ميتوان اين آفت را كنترل كرد.
آبياري در زمان گل دهي و استفاده از كود ازته در اين دوران از عوامل طغيان اين سوسك ميباشد.

---

پروانه گلخوار انار :

حشره كامل اين آفت، پروانه كوچكي است به رنگ قهوه اي با نوارهاي نسبتا عريض سفيد رنگ بطول 7 ميليمتر كه عرض بالهاي باز آن حدود 13 ميليمتر ميرسد. لارو اين پروانه در سنين اوليه به رنگ سفيد با سر قهوه اي است ولي سنين بالاتر به رنگ قرمز ارغواني در مي آيد. طول لاروها به حدود 14 ميليمتر ميرسد، لارو اين حشره بسيار پر تحرك بوده و بوسيله تار آويزان ميشود. فضولات لارو داخل گل انار و درون كانالهايي كه ايجاد ميكند ديده ميشود. زمان ظهور حشره كامل اين آفت با زمان پيدايش گل انار مصادف است. گل انارهاي آلوده ريزش ميكنند.

ميزان آلودگي به اين آفت و در سالهاي مختلف متفاوت ميباشد و گل انارهاي غير مثمر بيشتر آلوده ميشوند. در بعضي از انارها دو و بندرت سه لارو سنين مختلف ديده شده است.
جمعيت اين آفت در سالهاي مختلف و مناطق مختلف يكسان نيست و به نظر ميرسد كه اين حشره بيش از يك نسل در سال نداشته باشد. زمان ظهور حشرهء كامل در فصل بهار و 15-10 روز زودتر از زمان ظهور شب پره كرم گلوگاه ميباشد. اين حشره اولين بار توسط مهندس شاكري گزارش و نام پروانه گلخوار انار از سوي ايشان به اين آفت اختصاص يافت.

---

كرم سفيد ريشه انار :

كرم سفيد ريشه انار با نام علمي Polyphylla ollivieri از آفات مهم ريشه درختان ميوه از جمله انار است. اين آفت علاوه بر انار ريشه درختان سيب، گلابي، گوجه، گيلاس، پسته و درختان غير مثمري نظير نارون، تبريزي و گياهان زراعي مثل سيب زميني، خيار، بادمجان و... را مورد حمله قرار ميدهد.

لاروهاي كرم سفيد ريشه با تغذيه از ريشه درختان انار موجب خشك شدن درختان جوان و ضعف درختان مسن ميشوند. حشره كامل اين لارو سوسكي است نسبتا بزرك به طول 40-25 ميليمتر به رنگ قهواي كه با توده اي از پولكهاي سفيد صدفي رنگ روي آنرا پوشانده است.

اين حشره طول يك نسل را در 3 سال طي مي‌كند. در شريط مساعد تغذيه‌اي و خاك مي‌تواند يك نسل را در طي دو سال بگذراند. زمستان را به صورت لارو به سر مي‌برد و در بهار سال سوم قبل از آنكه وارد مرحله شفيرگي شود يك محفظه گلي براي خود درست مي‌كند و در آنجا تبديل به شفيره مي‌شود (در برخي موارد خانه شفيرگي ساخته نمي‌شود). دوره شفيرگي 17 تا 24 روز مي‌باشد.حشرات كامل از دهه سوم خردادماه تا دهه سوم مردادماه بسته به شرايط محيطي منطقه ظاهر مي‌گردند. اوج خروج معمولاً در تيرماه است. حشرات كامل براي خروج در خاك سوراخهايي ايجاد و خارج مي‌شوند. سپس از برگ درختان مثمر و غيرمثمر تغذيه مي‌نمايند. تمام فعاليت‌هاي حياتي، تغذيه، جفت‌گيري و تخمريزي در غروب و اوايل شب انجام مي‌گيرد.

در روز حشرات كامل بدون هيچ فعاليتي در لابه‌لاي شاخ و برگ درختان و جاهاي امن به سر مي‌برند. جفت گيري در اوايل شب و اغلب در روي شاخه‌ها انجام مي‌شود. تخمريزي معمولاً چند روز (معمولاً 4 روز) بعد از جفت‌گيري انجام مي‌شود. حشره كامل ماده با پاهاي جلويي خود زير خاك رفته و در منطقه‌اي مناسب كه غذاي كافي براي لارو سن اول وجود دارد تخم‌ريزي مي‌كند. تخم‌ها به صورت انفرادي يا دسته‌هاي تا شش عددي در عمق صفر تا 12 سانتيمتري خاك گذاشته مي‌شود. دوره جنيني يا Incobation period در منطقه كرج و شهريار 30 تا 35 روز است. حشره داراي 3 سن لاروي است. لارو سن اول از مواد هوموسي يا ريشه علفهاي هرز و سنين دو و سه لاروي از ريشه درختان تغذيه مي‌كنند. لارو در خاكهاي مرطوب فعاليت بيشتري دارد. فعاليت اين حشره در سطح باغ لكه‌اي است.

بدليل قدرت زياد ريشه زني درختان انار، خشكيدگي مستقيم ناشي از كرم سفيد ريشه تنها در مورد نهالهاي جوان ديده شده است. اما خسارات غير مستقيم آفت در اثر ضعيف نمودن درخت و عارضه هاي ثانويه، از جمله سرمازدگي فراوان است.

روشهاي كنترل كرم سفيد ريشه نيز مانند بسياري از آفات داراي دشمنان طبيعي فراواني است كه آنها را در مراحل مختلف زندگي مورد حمله قرار ميدهند. پرندگان، مورچه گان، تعدادي از ميكرواورگانيسمهاي خاك، زنبورها و بعضي از كنه ها از جمله دشمنان طبيعي اين آفت محسوب ميشوند.
جمع آوري حشرات كامل در صبح زود با تكان دادن درختان و درختچه هاي محل استقرار و استراحت شبانه حشرات كامل، جمع آوري حشرات كامل با كمك نور چراغ، جمع آوري لاروهاي آفت در هنگام شخم، بويژه در فصل تابستان و پائيز از جمله روشهاي موثر در كاهش جمعيت اين آفت ميباشد.

مبارزه شيميايي عليه لاروهاي آفت صورت ميگيرد. در صورتيكه جمعيت آفت زياد و مبارزه شيميايي اجتناب ناپذير باشد، ابتدا باغ را آبياري نموده و سپس طوقه درختان آلوده را تا روي ريشه هاي اصلي به شعاع نيم تا يك متر(بسته به كوچكي يا بزرگي درخت) كنار زده و حدود 20 تا 40 ليتر محلول سمي در داخل گودال ايجاد شده ريخته و خاك را به جاي خود برگردانيد و مجددا آبياري نماييد. براي اين كار بايد از سموم مجاز مانند ليندين به نسبت 2 در هزار و يا ديازينون 60% با نسبت يك در هزار استفاده شود. اين كار بايد در زماني صورت گيرد كه مراحل رشدي كرمها وجود داشته باشد بهترين زمان از نيمه مرداد تا اواخر شهريور ميباشد.

---

سوسك ميوه خوار انار :

سوسكهاي ميوه خوار، حشرات كوچكي از خانواده Nitidulidae ميباشند. اين حشرات را سوسكهاي شير خوار يا Sap beetle نيز ميگويند. حشرات اين خانواده غالبا كوچك با بدني كشيده يا تخم مرغي هستند. حشرات كامل اين گروه علاقه مفرطي به ترشحات شيرين يا شيره ميوه جات دارند. بعضي از گونه ها ميوه هاي شيرين و خشك را مورد قرار ميدهند. در بين اين حشرات سه جنس كه در باغات انار، انجير و خرما بيشتر يافت ميشوند بترتيب Carpophilus، Haptoncus،Urophorus نام دارند كه تصوير آنها در شكل مقابل آورده شده است.

لاروها در هر سه گروه سفيد رنگ و كشيده با پاهاي سينه اي مشخص و با تحرك نسبتا زياد ميباشند و غالبا در ميوه هاي گنديده و در حالت تخمير زندگي ميكنند. به همين لحاظ حشرات كامل چه در سطح خارجي بدن و چه در دستگاه هاضمه هميشه توده هايي از اسپور، كفك ها، مخمرها و باكتريهاي عامل پوسيدگي را با خود حمل ميكنند و ضمن تغذيه از عصاره و ترشحات ميوه انار عامل پوسيدگي را به داخل ميوه ميبرند.
سوسكها در داخل ميوه تخمگذاري كرده و در نتيجه از يك منفذ كوچك انار لك زده يا سوسكهاي فراوني از آن خارج ميشوند. هر حشره ماده حدود يك تا دو هزار تخم ميگذارد و لاروها همانند حشرات كامل غالبا بصورت گروهي در داخل ميوه لهيده مشاهده ميشوند.

روشهاي كنترل سوسك كارپوفيلوس به جهت عدم توانايي اين سوسك در نفوذ به داخل ميوه سالم مبتني بر رعايت بهداشت عمومي و جمع آوري ميوه هاي تركيده و باقيمانده بر روي درخت و كف باغ ميباشد. اين سوسك تنها از راه شكاف موجود در انار هاي تركيده به داخل ميوه نفوذ كرده و با تخم گذاري و تغذيه از آن اسباب فساد و گنديدگي آنرا فراهم مياورد.

---

مگس سفيد انار :

مگس سفيد انار حشره كوچكي است از راسته جوربافان يا Homoptera و از خانواده Aleurodidae با نام علمي Siphoninus granati كه بدليل كوچكي و شباهت به مگس، اصطلاحا به آن مگس سفيد اطلاق ميشود.

حشره كامل به طول 1 تا 2 ميليمتر و داراي بالهاي سفيد چرمي هستند. تخمها بيضي شكل و به رنگ زرد و در سطح زيرين برگها مشاهده ميشوند. پوره هاي سن اول متحرك و پس از چند ساعت حركت، خرطوم خود را در نسج برگ فرو برده و ثابت ميشوند. پوره ها با اولين تغيير جلد پاها و شاخكهاي خود را از دست ميدهند. در عوض شروع به ترشح مواد مومي در سطح و اطراف بدن ميكنند. از ويژگيهاي بيولوژيك اين آفت اطلاعات كافي در دست نيست.

مگس سفيد انار آفت اقتصادي باغات انار محسوب نميشود و اين آفت از طريق دشمنان طبيعي كنترل ميگردد و نيازي به مبارزه نيست. زنيور پارازيت Trichaporus sp از خانواده Aphelinidae موفق به جمع آوري اين مگس از باغات آفت زده انار كن در تهران شده است.

---

شپشك هاي انار :

در حال حاضر شپشكهاي انار از اهميت اقتصادي برخوردار نيست و اطلاعات كافي نيز از بيولوژي آنها در اختيار نميباشد. در اينجا تنها به معرفي چند نمونه از آن اشاره ميرود.

1- شپشك آرد آلود انار با نام علمي Pseudococcus citri Ri گاهي روي سرشاخه ها و تنه درختان انار، بخصوص در نواحي شمال ايران ديده ميشود. حضور اين آفت با ترشح عسلك و دوده در محل همراه است.

2- شپشك روسي انار با نام علمي Ceroplasts rusci L علاوه بر انار روي انجير و درختان سردسيري ديده شده است. اين حشره زمستان را بصورت پوره هاي سن دو و در روي سرشاخه هاي جوان درختان ميزبان بسر ميبرند.
در بهار به محض گرم شدن هوا شروع به رشد ميكند و حدود اواسط خرداد به حشره كامل تبديل ميشود. جانور كامل مدور و نيم كروي است كه اطراف بدن آن را هشت صفحه احاطه نموده و در وسط هر صفحه، يك پولك سفيد رنگ از ترشحات مومي قرار گرفته و بخوبي آنرا از ساير گونه ها متمايز ميكند.

3- شپشك واوي انار يك نوع سپردار با نام علمي Lepidosaphes conchiformis Germ ميباشد. كه از شپشك واوي سيب كوچكتر و كشيده تر بوده و به رنگ قهوه اي متمايل به خاكستري مشاهده شده است. راجع به خصوصيات بيولوژيك اين آفت اطلاعات دقيق در دسترس نيست.

4- شپشك چيني با نام علمي Ceroplastes sinensis G بيشتر در نواحي شمال ايران ديده شده و از اهميت اقتصادي چنداني برخوردار نميباشد.

---

كنه هاي انار :

1- كنه قرمز پاكوتاه انار با نام علمي Tenuipalpus punicae مهمترين كنه ي خسارت زا در باغهاي انار مي باشد. اين كنه از شيره برگ و پوست ميوه تغذيه و موجب ضخيم شدن و زنگ زدگي برگها ميگردد. در صورت حمله شديد، برگ هاي درختان انار در خارج از فصل ريزش مي كنند. تغذيه آفت از پوست ميوه هم موجب خشك شدن پوست و پيدايش لكه هاي قهوه اي سوخته و برنزه شدن پوست ميوه انار مي گردد. دانه هاي اين ميوه ها، كم آب و بيمزه است و به نظر ميرسد، اين كنه در تركيدگي ميوه انار نيز مؤثر باشد.

کنه قرمز پا کوتاه انار منوفاز معرفی شده و غیر از انار میزبان دیگری برای آن ذکر نشده است . T.punicae فقط روی انار و T.granati فقط روی مو فعالیت دارد . ولی در خوزستان این کنه بر روی انجیر نیز مشاهده شده است . و این احتمال وجود دارد که بالا رفتن تراکم جمعیت آن در فصول گرم سال ، این کنه توسط باد بر روی درختان انجیر منتقل گردیده و روی برگهای این درخت مشاهده شده است . لذا وجود آن روی درختان انجیر و سایر درختان تصادفی بوده و تغذیه ای روی آنها ندارد .

رنگ کنه بالغ زنده نارنجی روشن تا قرمز و پس از بلوغ و تغذیه ، لکه های سیاه رنگ در طرفین جانبی بدن آن ظاهر می شود .
تخمها به رنگ قرمز خونی، بیضوی کشیده ، تقریباً به طول 125 و عرض 54 میکرون اند.
لارو دارای 3 جفت پا به رنگ قرمز روشن و به شکل بیضوی است. اپیستوزوما باریکتر از پودوزوما و به طول حدود 142 و عرض 108 میکرون می باشد . اولین و دومین جفت موهای پودوزومایی نخی شکل و سومین جفت بسیار بلند و کشیده و کنگره دار می باشد . موهای پشتی – مرکزی و اولین جفت موهای پشتی کناری ریز و یک دست می باشد . موی شانه ای و موهای پشتی – کناری ( 2 ، 3 ، 4 ،6 ) دندانه دار و تقریباً به یک اندازه و پنجمین موی پشتی – کناری تاژک مانند می باشد.
پوره سن یک دارای 4 جفت پا ، نسبتاً بزرگتر از لارو ، به طول 187 و عرض 140 میکرون می باشد . دارای نقوشی عرضی و موازی روی قسمت پوئوزوما بوده و از نظر رنگ تیره تر از لارو می باشد . شکل بدن بیضی پهن ، اپیستوزوما باریکتر از پودوزوما ، اولین و دومین موی پودوزومایی کوچک و ریز و سومین مو بسیار کشیده و کنگره دار می باشد . موهای پشتی – میانی و اولین موی پشتی – کناری ریز و سوزنی شکل و موهای شانه ای و دومین و ششمین موی کناری - پشتی تقریباً به یک اندازه ولی کوتاهتر از موهای 3 و 4 می باشد . موی 5 تاژک مانند و شلاقی شکل می باشد .
پوره سن دو بیضوی و پهن ، قسمت اپیستوزوما باریکتر از پودوزوما ، به طول 253 و عرض 173 میکرون می باشد . قسمت پشتی دارای نقوش عرضی و قسمت میانی دارای نقوش طولی در قسمت انتها می باشد .

شدت خسارت این کنه بستگی به درجه حرارت و ارتفاع منطقه داشته و هرچه ارتفاع کمتر باشد مقدار جمعیت و میزان خسارت افزایش پیدا می کند . در باغاتی که در ارتفاع 1000 متری از سطح دریا قرار دارند ، میزان خسارت به مراتب شدیدتر از باغات کوهپایه و ارتفاعات می باشد .
علائم خسارت این کنه در اوایل فصل چندان محسوس نیست ، زمانی که هوا رو به گرمی می گذارد ، علائم ابتدایی به صورت نقاط رنگ پریده در روی برگ درختان انار ظاهر می گردند و به تدریج با افزایش تراکم جمعیت کنه ها ، حالت خشکیدگی بروز نموده و به تدریج برگها شروع به ریزش می نمایند . در بعضی از مواقع شدت خسارت آنقدر زیاد می باشد که برگها حتی قبل از شهریور ماه ریزش نموده و درختان بدون برگ می شوند و میوه ها به صورت خشکیده و نارس در روی سرشاخه های بدون برگ مشاهده می شود . در اواسط تابستان که جمعیت کنه در سرشاخه های درخت و روی برگها زیاد می گردد ، از فاصله قرمز رنگی در محل تجمع کنه ها دیده می شود .
پوست میوه ها در اثر تغذیه ، در ابتدا حالت پریدگی پیدا می کند و در نهایت به رنگ قهوه ای و خشکیده در می آید و پس از مدتی بطور کلی آب میوه خشک شده و میوه ها کاملاً هسته ای و غیرقابل استفاده می شوند . خسارت این کنه گاهی مواقع نیز باعث ترک خوردگی میوه می گردد . از نظر حساسیت ارقام نیز هرچه رقم دارای پوست نازکتری باشد ، بیشتر مورد حمله این آفت قرار می گیرد . این کنه روی سطح زیرین برگهای گیاهان میزبان فعالیت داشته و آنها را به رنگ نقره ای و سپس زنگ زده در می آورد .

زندگی این کنه در شرایط آزمایشگاهی در سه دمای ثابت 1 + 25 ، 1 + 30 و 1 + 35 درجه سانتیگراد ، 12 ساعت روشنایی و 5 + 60 درصد رطوبت نسبی با استفاده از روش تک برگی روی شاخه های کوچک انار به طول تقریبی 15 سانتیمتر مطالعه شده است . کنه های ماده در آزمایشگاه نیز مانند طبیعت تخمهای خود را به صورت انفرادی در امتداد رگبرگها و روی شاخه ها در محل اتصال دمبرگ به شاخه قرار می دهند . تعداد تخم های گذاشته شده در دماهای مختلف بین 6 تا 26 عدد دیده شده است .
پراکنش کنه قرمز پا کوتاه انار از طریق درخت صورت می گیرد که به علت کاشتن درختان انار در فواصل نزدیک به یکدیگر و تماس شاخ و برگهای آنها با یکدیگر این امر به سهولت انجام می گیرد . البته انتشار آن توسط باد هم امکان پذیر است .

معمولاً در باغهايي كه از سموم شيميايي دور بوده اند، خسارت كنه انار بسيار ناچيز بوده و نيازي به مبارزه ندارد. آبياري منظم و جلوگيري از كاهش شديد رطوبت نسبي باغ، با حفظ يك پوشش نرم از علفهاي هرز در كف باغ، نيز در كنترل اين جانور مؤثر است. بر اساس يك تجربه عملي محلول پاشي درختان آلوده با محلول 0.25 در هزار مايع شوينده ريكا در كنترل آفت مؤثر بوده است.

از مهمترین عوامل موثر در کاهش جمعیت این کنه ، وجود شکارگرهای فراوان از حشرات و کنه ها در فون باغات انار است . باغات انار تقریباً یک میکروکلیمای دست نخورده می باشند و به علت اینکه کمتر عملیات مبارزه شیمیایی در آنها صورت می گیرد ، فون بسیار قوی از انواع بند پایان مفید را دارا می باشد که تعدادي از مهمترین آنها کنه های زیر هستند :

Molothognathus sp از خانواده Camerobiidae
Euseius libanesi از خانواده Phytoseiidae
Typhlodromus sp از خانواده Phytoseiidae

در ضمن پاشيدن روغن معدني به جاي سموم اثرات مطلوبي در كاهش جمعيت كنه داشته، كه در 2 مرحله يكي اوائل اسفند به نسبت 3 درصد و ديگري اوايل خرداد به نسبت 2 درصد توصيه شده است
در شرائط حاد ميتوان يكي از تركيبات كنه كش نظير كلتان به نسبت 2 در هزار را بكار برد. در صورت وجود شته و كنه بصورت توام استفاده از متاسيستوكس به نسبت 1 در هزار استفاده شود. Neophllobius sp از خانواده Camerobiidae

2- كنه پيچاننده برگ انار با نام علمي Eriophyes granati اولين بار از استان سيستان و بلوچستان گزارش شد. رنگ اين كنه در حالت طبيعي زرد و منشاء پيداش آن ايتاليا ميباشد. اين كنه باعث برگرداندن لبه برگ انار و پيچش آن و در نهايت در اثر آلودگي برگ بصورت لوله در ميايد. اين خسارت سبب ايجاد رطوبت كافي و محافظت از آفت در مقابل حرارت و باد ميشود. در صورتيكه آلودگي شديد باشد تمام برگهاي جوان كج و بهم پيچيده ميشوند. ريزش برگهاي آفت زده، ميوه نارس با دانه هاي خشك و پوسيده ار نتايج فعاليت اين نوع كنه ميباشد.

اين كنه اولين بار از زاهدان، كله گان ناهوك و سينوگان سواران در استان سيستان و بلوچستان گزارش شده است. علائم خسارت در تمام مناطق مورد بررسي تقريبا يكسان و خسارت آفت بصورت تا شدن لبه برگها در اين مناطق مشهود بوده است. گستردگي اين كنه تمام مناطق مديترانه اي، گرمسيري و نيمه گرمسيري گزارش شده است.

3- كنه شرقي مركبات با نام علمي Eutetranychus orientalis Klein از خانواده Tetranychidae اولين بار در اهواز و از روي درختان انار جمع آوري شده است. خسارات اين كنه در روي انار در مقايسه با كنه پا كوتاه انار جزئي ميباشد. اين گونه يكي از آفات مهم انواع مركبات در خوزستان است، و علاوه بر انار و مركبات، بر روي تعدادي از درختان ميوه، گلهاي زينتي و درختان غير مثمر مشاهده شده است. براي مبارزه با اين آفت ضرورتي به استفاده از سموم شيميايي نبوده و وجود فون قوي از كفشدوزكها در شرائط طبيعي رافع اين مشكل ميباشد.

4- كنه ثانويه زنگار مركبات با نام علمي Brevipalpus lewisi Mego يكي از انواع كنه بوده كه به شكل موردي خسارت آن گزارش شده است و زنگ زدگي و خشكيدگي پوست انار را نتيجه فعاليت اين آفت ميباشد. اين كنه بيشتر اواسط تابستان قابل رويت است. اولين آثار خسارت آن روي انار در نزديكي هاي دم ميوه ميباشد. خسارت، يصورت قهو اي شدن پوست از ناحيه دم ميوه شروع و به سمت گلوگاه گسترش ميابد. قهو اي شدن ميوه پس از چندي با تركهاي ظريف و متعدد در سطح پوست همراه است و نهايت تمام سطح ميوه حالت چوب پنبه اي پيدا ميكند.

---

در پايان با ذكر اين مهم كه باغات انار ايران به جهت مصون ماندن از سمپاشي از ظرفيت فراوان اقتصادي براي توليد طبيعي و ارگانيك برخوردار ميباشد. حفظ اين مزيت از مسئوليتهاي ملي مديران و فعالين اين بخش ميباشد. توصيه اكيد ما به پرهيز از مبارزه شيميايي با آفات باغات انار ميباشد. مبارزه طبيعي با آفات همواره نتايج سودمند و پايداري را بدنبال خواهد داشت پس با مديريت صحيح پاسدار اين ميراث گرانسنگ باشيد.

تهیه کننده مقاله:امیرحسین رمضانی کلاس سوم راهنمایی شهید عبدالهی بجستان.

نمونه سؤال علوم تجربی پایه ی سوم راهنمایی سنجش تحصیلی

نمونه سؤال علوم تجربی پایه ی سوم راهنمایی سنجش تحصیلی

1- وقتی می گوییم عدد اتمی عنصری 23 است نتیجه می گیریم که در این اتم .......

1) تعداد الکترون 23 است .     2) تعداد پروتون 23 است 

 3) تعداد نوترون 23 است   4) مجموع پروتون و نوترون 23 است .

2- در کدام فرمول شیمیایی زیر انواع عنصرهای سازنده ی ماده بیشتر است ؟  

     NaCl     (4          HCl  (3          C4 H10 (2             H2SO4  (1

3- اگر فسیل های فراوانی از خزه ها در یک منطقه پیدا شود به نظر شما آب و هوای گذشته ی این محل چگونه بوده است ؟

1) آب وهوای گرم و خشک   2) محیط جنگلی و مرطوب                                                              3) آب و هوای ساحلی  کم عمق و استوایی     4) آب و هوای سرد و خشک

4- کدام سیاره نسبت به بقیه از خورشید دورتر است ؟

1) عطارد     2) زمین     3) زحل          4) مشتری

5- آجری به ابعاد5 در 10 در 20 و جرم 2 کیلوگرم ، بیشترین فشاری که می تواند بر سطح زمین وارد کند چند پاسکال است ؟

1) 4/0پاسکال       2) 4000پاسکال         3) 1/0پاسکال        4) 1000 پاسکال

6- جسم بارداری  را به کلاهک برق نما نزدیک می کنیم  مشاهده می کنیم ورقه های برق نما از هم باز می شوند به نظر شما بار این جسم چیست ؟

1) بار مثبت      2) بار منفی       3) بدون بار است      4) هر نوع باری باشد ، ورقه ها دور می شوند

7-  علت به و جود آمدن جزایر قوسی کدام پدیده ی زیر است ؟

1) دور شدن ورقه ها از هم   2) نزدیک شدن ورقه ها به هم       3) لغزیدن ورقه ها در کنار هم   4) در هر سه مورد می تواند جزایر قوسی بوجود آید

8) دو میله فولادی مشابه داریم که یکی آهنرباست و دیگری خاصیت آهنربایی ندارد ، ولی از نظر ظاهری کاملا شبیه هم هستند . کدام روش را برای تشخیص آنها بهتر می دانید ؟

1) آنها را به هم نزدیک می کنیم     2) آنها را به چند میخ آهنی نزدیک می کنیم

3) آنها را به یک آهنربای دیگر نزدیک می کنیم       4) یکی را به آهنربا و دیگری را به به میخ آهنی نزدیک می کنیم

9- کدام ویژگی غضروف هاست ؟

1) از استخوان سخت تر است     2) از ماهیچه نرمتر است   3) در بین مفصل های نیمهمتحرک قرار دارند   4) در بین مفصل های ثابت قرار دارند .

10 – نوع عمل ماهیچه های کتف ، مری وقلب به ترتیب چگونه است ؟

 1)  ارادی – غیر ارادی – غیر ارادی       2)  ارادی – غیر ارادی –ارادی

 

3)  ارادی –ارادی – غیر ارادی         4)  غیر ارادی –ارادی – غیر ارادی

11- اگر ولتاژ مداری 24 ولت و شدت جریان آن 3 آمپر باشد مقاومت این مدار چند اهم خواهد بود ؟

1) 6   اهم    2) 12   اهم     3)   72   اهم       4)   8   اهم

12- نوع مفصل استخوان ران به لگن از چه نوعی است ؟

1) متحرک        2) نیمه متحرک          3) ثابت              4) لولایی

 

13- علی 600 نیوتون وزن دارد او برای رفتن به کلاس تعداد 10 پله 20 سانتیمتری را در مدت 20 ثانیه طی می کند توان علی در بالا رفتن از پله ها چقدر است ؟

1) 1000 وات     2) 1200 وات       3)    12000 وات     4) 60 وات

سوالات فصل5 علوم سوم

سؤالات فصل 5

1- جملات زير را كامل كنيد.

 

الف) حدوده 80 درصد منظومه شمسي از	مي باشد.
ب) معروف ترين صورت فلكي	مي باشد.
ج) قسمت هاي سردتر سطح خورشيد را	مي گويند.
د) سياره	اتمسفر ندارد.

 

 

2- عبارات صحيح و عبارات غلط را مشخص كنيد.

صحيح     غلط   

الف)  جرم و فاصله يك ستاره از زمين در مقدار نور آن تاثير دارد
ب)  انرژي خورشيد بر اثر واكنش تبديل هيدروژن به اكسيژن حاصل مي شود

 

 

- گزينه صحيح را انتخاب كنيد.

 

3) كدام سياره نه جزء داخلي و نه جزء خارجي مي باشد.

	الف: عطارد
	ب: زهره
	ج: نپتون
	د: پلوتو

 

4) قطر خورشيد حدودا چند برابر قطر زمين است.

	الف: 73
	ب: 110
	ج: 25
	د: 1/4 ميليون

 

5) منشاء گرماي خورشيد چيست؟

	الف: واكنش هاي شيميايي
	ب: سوختن
	ج: واكنش هاي هسته اي
	د: فشار توده هاي ابر مانند

 

6) كمربند سياركي در بين كدام سيارات قرار دارد؟

	الف: مريخ - مشتري
	ب: زمين – مريخ
	ج: مشتري - زحل
	د: زحل – مشتري

 

7) جنس مواد تشكيل دهنده كمربند سياركي از چه عناصري مي باشد.

	الف: منيزيم – آلومينيم
	ب: منيزيم – نيكل
	ج: آهن – سيليكات
	د: يخ – غبار

 

8) جنس سيارات داخلي بيش تر از چه موادي است؟

	الف: سنگ – خاك
	ب: غبار
	ج: سنگ و فلز
	د: خاك – ماسه

 

9) ستاره هاي نسبتا داغ در آسمان به چه رنگ ديده مي شود؟

	الف: قرمز
	ب: آبي
	ج: زرد
	د: سفيد

 

10) براي هر عبارت، كلمه مناسب انتخاب كنيد.

 

الف) اجرام آسماني كه به گلوله برف گل آلود شبيه است.

ب) گروهي از ستارگان كه در آسمان به شكل ويژه اي ديده مي شوند.

ج) سيارك هايي كه از جو گذشته به سطح زمين مي رسند.

د) به خورشيد و اجزايي كه به دور آن مي چرخند مي گويند.

30 سوال دوم راهنمایی

سؤال علوم تجربی پایه ی دوم راهنمایی

1- كدام یك از تغییرات زیر فیزیكی است ؟
الف) زرد شدن برگ درختان            ب) تبدیل شیر به پنیر

 ج) تصعید نفتالین                        د) اكسید شدن گلوكز در سلول ها

2- كدام یك از گزینه های زیر از جمله خواص شیمیایی مواد است؟
الف) انحلال پذیری در آب     ب) قابلیت مفتول شدن 

   ج) جلا پذیری                د) اكسید شدن خود به خودی

3- برای خاموش كردن آتش در بغضی موارد از گاز كربن دی اكسید استفاده می كنند زیرا این ماده از طریق .......آن را خاموش می كند.
الف) سرد كردن آتش ب) جلوگیری از رسیدن سوخت به آتش ج) قرار گرفتن بر روی آتش و جلوگیری از رسیدن اكسیژن د) تغییر دادن حالت ماده ی سوختنی

4- كدام یك از شرایط زیر از به وقوع پیوستن تغییر شیمیایی جلوگیری می كند؟ الف) نگه داری بعضی داروها در شیشه های قهوه ای    ب) نگه داری نفتالین در شیشه های در بسته
ج) قرار دادن ظرف آب در جایخی یخچال                        د) خشك شدن لباس خیس در باد

5- انرژی فعال سازی كدامیك از بقیه كمتر است؟ الف) تجزیه الكتریكی آب به اكسیژن و هیدروژن   ب) اكسید شدن خود به خودی سدیم در مجاورت با هوا

ج) سوختن پارافین شمع و تولید گرما و نور     د) تشكیل آهن سولفید از حرارت دادن گوگرد و آهن

6- كدام یك از مثال های زیر نشان دهنده ی انتشار نور به صورت خط راست است؟
الف) دیده شدن نور چراغ قوه  ب) انعكاس نور از روی سطح آب
ج) تشكیل سایه                  د) شكستن نور در منشور

7- اگر زاویه ی تابش 55 درجه باشد مقدار زاویه بازتاب  چند درجه است؟
الف) 35 ب) 125 ج) 45 د) 55

8- در تجزیه نور به وسیله ی منشور كدام یك از نورها بیش از بقیه شكسته می شوند؟
الف) آبی       ب) قرمز                ج) نارنجی           د) سبز

9- با توجه به تصویر مقابل قطعه های AوB به ترتیب از راست به چپ عبارتند از :
الف) عدسی كاو – آینه ی تخت ب) عدسی كوژ – آینه ی كاو
ج) عدسی كاو – آینه ی كاو د) عدسی كوژ – آینه ی كوژ

10- بسامد كدام یك از فنر های زیر بزرگ تر است؟
الف)           ب)                 ج)              د)
11- اگر بسامد یك موج 50 هرتز و طول موج 5 سانتی متر باشد سرعت انتشار موج چند متر بر ثانیه است؟
الف) 5/0             ب) 50              ج) 5/2          د) 250

12- كدام یك از موج های زیر برای انتشار نیاز به محیط مادی دارد؟
الف) رادیویی          ب) صوتی            ج) فرابنفش            د) نور مرئی

13- كدامیك از امواج زیر برای استریل كردن وسایل و محیط قابل استفاده است؟
الف) فروسرخ         ب) اشعه ی ایكس       ج) گاما       د) میكروویو

14- كدام یك از جملات زیر صحیح است ؟
الف) افزایش انرژی درونی ماده باعث تغییر حالت آن می شود.
ب)افزایش دمای یك ماده باعث افزایش انرژی درونی آن می شود.
ج) افزایش دمای یك ماده باعث افزایش پتانسیل ذرات آن می شود.
د) بین انرپی درونی یك ماده , دما و تغییر حالت ماده ارتباطی وجود ندارد.

15- انتقال گرما در خلا از طریق ..........انجام می شود.
الف) همرفت و رسانایی ب) تابش و همرفت ج) همرفت د) تابش

16- كدام یك از كانی های زیر كانی ثانویه است؟
الف) كوارتز         ب) فلدسپات            ج) تالك             د) میكا

17- كدام یك از كانی های زیر جلای شیشه ای داشته و نور را از خود عبور می دهد؟
الف) مس ب) كوارتز ج) گوگرد د) گرافیت

18- كدام یك از سنگ های زیر آذرین درونی است؟
الف) گرانیت          ب) بازالت         ج) ریولیت          د) ماسه سنگ

19- كدام یك از سنگ های زیر به ترتیب ( از راست به چپ) رسوبی تبخیری و رسوبی سیمانی است؟
الف) سنگ گچ و بازالت           ب) مرمر و كنگلومرا

ج) سنگ گچ و كنگلومرا           د) گرانیت و ماسه سنگ

20-كدام یك از سنگ های زیر رسوبی است؟
الف) گرانیت      ب) مرمر         ج) بازالت          د) زغال سنگ

21- احتمال وجود فسیل در كدام یك از سنگ های زیر وجود دارد؟
الف) مرمر         ب) بازالت             ج) ماسه سنگ          د) گرانیت

22- میزان تغییرات فیزیكی و شیمیایی در كدام افق یا لایه ی خاك كمتر از بقیه است؟
الف) افقC       ب) گیاخاك روی افق A           ج) افقA        د) افق B

23- كنترل فعالیت های سلول بر عهده ی ..............است.
الف) پوسته             ب) هسته         ج) دیواره ی سلولی        د) سیتوپلاسم

24- كدام یك از گزینه های زیر مربوط به بافت خون است؟

الف)      ب)           ج)              د)

25- كدام یك از دستگاه های زیر تقریبا در تمام بدن پراكنده اند ؟
الف) حركتی – تنفسی          ب) گوارشی – عصبی

 ج) گردش خون – ارتباطی      د) دفع ادرار – تولید مثل

26- بیماری شب كوری ( اختلال بینایی در نور كم) در اثر كمبود ویتامین .......در بدن به وجود می آید.

الف) E         ب)B         ج) C         د) A

27- كدام یك از مواد زیر برای اینكه جذب دستگاه گوارش شوند نیاز به گوارش گوارش ندارند؟
الف) چربی       ب) پروتئین         ج) مواد نشاسته ای      د) آمینواسید

28- شكل مقابل تصویر ساده شده ی دستگاه گوارش انسان است . بخش های AوBوC به ترتیب (از راست به چپ) عبارتند از:
الف) مری – لوزالمعده (پانكراس ) – آپاندیس
ب) نای – كبد – راست روده
ج) مری – كبد – آپاندیس
د) نای – لوزالمعده (پانكراس) – راست روده

29- در كدامیك از بخش های زیر آنزیم گوارشی ترشح نمی شود؟
الف) معده       ب) دوازدهه         ج) دهان         د) مری

30- جذب كدام ویتامین بدون كمك شیره های گوارشی انجام نمی شود؟
الف) E      ب)B          ج) C        د) A

بجستان

موقعیت جغرافیایی:
شهرستان بجستان یکی از شهرستان‌های استان خراسان رضوی است. شهرستان بجستان در فاصله 278 کیلومتری جنوب غربی مشهد با مساحتی بالغ بر 3700 کیلومترمربع می باشد و از نظر موقعیت، درطول جغرافیایی 43 درجه و 31 دقیقه، و در ارتفاع 1250 متری ازسطح دریا واقع گردیده است. این شهرستان ازشمال به خلیل آباد و از جنوب به فردوس، ازشرق به گناباد و از غرب به بشرویه منتهی می‌شود. بلندترین نقطه آن درمحدوده روستای آهنگ(ارتفاعات سیاه کوه) بالغ بر 2440 متر و پست‌ترین نقطه دراطراف مرندیز و سردق به ارتفاع 836 متر از سطح دریا می‌باشد.

پیشینه تاریخی:
احتمالا قدمت بجستان به دوره هخامنشی می رسد. این شهر در گذشته بعنوان بوزستان، بزستان وبژستان نیز نامیده شده وبه اعتقاد برخی از مورخین توسط سام نریمان قهرمان افسانه ای ایران ساخته شده است. همچنین معتقدند نام بجستان یا بغستان(سرزمین ایزد) خود گویای وجوداین است که این آبادی از دوران قبل از زرتشت ویا دستکم وابستگی آن به آیین‌های قبل از زرتشت است. گویا، یاقوت حموی نخستین جغرافیانویس مسلمانی است کهآن رااسم برده و گوید:دهکده ای است.بجستان در دوران تیموریان ازاهمیت برخوردار بوده واعتبار آنجا آنقدر بوده که حاکمان و بزرگان معاصر تیمور قادر بوده اند تیمور را از خرابی آن شهر باز دارند. ازحیث تجارت و داد و ستد بجستان در دوران قاجاریه از رونق بالایی برخوردار بوده است شبکه گسترده راهها ورباط های متعدد از جمله فخرآباد، قاسم آباد، زین آباد و ... در راه فیض آباد به بجستان وفردوس دلایل رونق و داد و ستد در این ناحیه است.

مکان های تاریخی:
- مسجد جامع (قرن نهم-در زمان شاهرخ تیموری)
- پل یونسی(دوره صفویه)
- رباط زین آباد(عصر قاجاریه)
- رباط فخرآباد(دوره قاجاریه)
- کاروانسرای قاسم آباد(در زمان شاه عباسی)
- مسجدمرندیز(قرن یازدهم هجری)
- صومعه مزار و قلعه دختر مزار(قرون اول تا پنجم هجری)

مکان های فرهنگی وزیارتی:
- مقبره آصف برخیا(این مرقد متعلق به فردی به نام آصف برخیاوزیر حضرت سلیمان است)
- مقبره یونس پیغمبر(این مرقددرفاصله پانصد متری پل یونسی واقع است که ساختمان ان به ثبت میراث فرهنگی رسیده است)
- امامزاده احمدابوعلی خداشاهی(این امامزاده منسوب به نبیره ی امام سجاد در روستای جزین واقع شده است)

جاذبه های طبیعی:
در اين سرزمين، در گذشته هاي دور كه قدمت آن به هزاران سال مي رسد، در اثر فعاليتهاي زمين ساختي فرو افتادگي بزرگي به شكل يك كمان پديد آمد كه از خاور به تربت حيدريه و از باختر به بشرويه ميرسد. اين فرو افتادگي يا چاله طبيعي در اصطلاح زمين شناسان پلايا ناميده مي شود. اولين بار يك محقق آمريكايي به نام ويليام كريسنلي به مطالعه ي اين پلايا در ايران پرداخت. پلاياي بجستان با مساحت حدود 3725 كيلومتر مربع، دومين پلاياي بزرگ ايران است. آب و هواي حوزه ي آبگير و پلايا گرم و خشك است. درياچه ي فصلي يا موقتي درفصول مرطوب سال (زمستان و اوايل بهار) تشكيل مي شود. محل تجمع هرز آبهاي رودخانه هاي سطحي و موقتي جاري در حوضه است. اين درياچه در هنگام پر آبي حدود 20كيلومتر طول و 15 كيلومتر عرض دارد و با حدود 290 كيلومترمربع مساحت،7% از كل سطح  پلاياي بجستان را شامل مي گردد. در فصول گرم و خشك سال، در اثر تبخير شديد، تمامي آب درياچه تبخير و تبديل به املاح تبخيري (بويژه نمك)مي شود. ضخامت قشر نمك به حدود يك متر مي رسد. درياچه ي فصلي بجستان مانند نگيني در دل كوير مي درخشد و چه بسيارند زمين شناسان، جغرافي دانان و گردشگراني كه حاضرند به خاطر مشاهده ي اين پديده ي طبيعي رنج سفر را برخود هموار سازند. پلاياي بجستان يكي از منحصر به فرد ترين محيطهاي رسوبي دنيا است كه به دليل ايجاد درياچه ي فصلي بزرگي به مساحت حدود 300 كيلومتر مربع در فصل زمستان، مي تواند به عنوان يك جاذبه ي گردشگري مورد توجه مسئولين محلي و مديران استاني قرار گيرد. گردشگران علاقمند به علوم طبيعي كه براي ديدن چنين زيبايي هايي به گوشه و كنار جهان سر مي كشند، در صورت فراهم شدن امكانات ومعرفي اين پديده بي شك به اين ديار نيز سفر مي كنند.
از دیگر جاذبه های طبیعی مجموعه باغ پرندگان و مجموعه حیات وحش در بجستان است.

برخی از هنرهای سنتی بجستان:
گیوه دوزی، گلیم بافی، قالی بافی، نمدمالی، حوله بافی و سبدبافی
در فرهنگ معین از شال بافی به عنوان هنر معروف سنتی بجستان نامبرده است.

محصولات بجستان:
از مهمترین محصولات زراعی بجستان می توان به انار و زعفران اشاره کرد که انار آن دارای شهرت جهانی است. دیگر محصولات  بجستان عبارت است از: کلوچه، حلوا و زیره.

منابع طبیعی:
بجستان دارای معادن عظیم سنگ، نمک و گِل سرخ است که از جمله مهمترین منابع طبیعی بجستان به حساب می آیند. در  لغتنامه دهخدا از معروف بودن سنگ آسیای آن یاد کرده است.

منبع:انجمن دانشجویان ودانش اموختگان بجستان

پایستگی انرژی

قانون پایستگی زندگی/ فرهادمهرافروز-

زندگی نه خود به خود به وجود می آید نه از بین می رود،بلکه از شکلی به شکل دیگر تبدیل می شود.
من ازاین قانون چندنتیجه کلی گرفتم... (طبق نظرخودم)

1.زندگی همه جا هست :   سعی در پیدا کردن آن نداشته باشیم.
2.زندگی از بین نمی رود :  نگوییم فلانی مقصر متلاشی شدن زندگی مان بود.
4.زندگی حالت تکاملی دارد : سعی در پیشرفت وتککامل آن داشته باشیم.
5.زندگی قابلیت انعطاف و تغییر  یافتن را دارد :  اگر زندگی  باب میل شما نیست می توانید
آن را عوض کنید .
6.حرکت زندگی انتقالی ست : از نوسانات آن نترسیم .
7.زندگی بقا وجریان دارد  : با نبودن ما تمام نمی شود .

وزیباترین کلام :
 زندگی صحنه جاوید هنرمندی ماست / هرکسی نغمه ی خود خواند و از صحنه رود/ صحنه پیوسه به جاست/ خرم آن صحنه که مردم بسپارند به یاد....

مشکل چوپان

داستان کوتاه “مشکل چوپان”

چوپان بیچاره خودش را کشت که آن بز چالاک از آن جوی آب بپرد نشد که نشد.
او می‌دانست پریدن این بز از جوی آب همان و پریدن یک گله گوسفند و بز...  به دنبال آن همان.
عرض جوی آب قدری نبود که حیوانی چون نتواند از آن بگذرد… نه چوبی که بر تن و بدنش می‌زد سودی بخشید و نه فریادهای چوپان بخت برگشته.

پیرمرد دنیا دیده‌ای از آن جا می‌گذشت وقتی ماجرا را دید پیش آمد و گفت من چاره کار را می‌دانم. آنگاه چوب دستی خود را در جوی آب فرو برد و آب زلال جوی را گل آلود کرد.
بز به محض آنکه آب جوی را دید از سر آن پرید و در پی او تمام گله پرید.
چوپان مات و مبهوت ماند. این چه کاری بود و چه تأثیری داشت؟
پیرمرد که آثار بهت و حیرت را در چهره چوپان جوان می‌دید گفت:
تعجبی ندارد تا خودش را در جوی آب می‌دید حاضر نبود پا روی خویش بگذارد. آب را که گل کردم دیگر خودش را ندید و از جوی پرید و من فهمیدم این که حیوانی بیش نیست پا بر سر
خویش نمی‌گذارد و خود را نمی‌شکند چه رسد به انسان که بتی ساخته است از خویش و گاهی آن را می‌پرستد.

از بیان این داستان در زمان تدریس بازتاب نور(منظم و نامنظم) میتوان استفاده کرد.

محمدعلی پورشمس الدین مطلق – دبیر علوم تجربی مدرسه راهنمایی شهید محلاتی

عجایب هفتگانه

عجايب هفت گانه/ارسالي اعظم درويشي بوشهر

از يك گروه دانش آموز خواستند اسامي « عجايب هفت گانه » را بنويسند.علي رغم اختلاف نظرها ، اكثراً اين ها را جزء عجايب هفت گانه نام بردند: 1- اهرام مصر 2 - تاج محل 3 - دره بزرگ ( به نام گراند كانيون در آمريكا ) 4- كانال پاناما 5 - ساختمان امپايراستيت 6 - كليساي پطرس مقدس 7 - ديوار بزرگ چين

آموزگار هنگام جمع كردن نوشته هاي دانش آموزان ، متوجه شد كه يكي از آن ها هنوز كارش را تمام نكرده است. از دانش آموز پرسيد كه آيا مشكلي دارد. دانش آموز جواب داد : « بله كمي مشكل دارم ، چون تعداد شگفتي ها خيلي زياد است و نمي دانم كدام را بنويسم .»

آموزگار گفت : « آن هايي را كه نوشته اي نام ببر شايد ما هم بتوانيم كمك كنيم.»

دانش آموز با ترديد جواب داد : به نظر من « عجايب هفت گانه » دنيا عبارتند از :

1- ديدن 2 - شنيدن 3 - لمس كردن يا نوازش كردن 4 - چشيدن 5 - احساس كردن 6 - خنديدن 7 - دوست داشتن.

اتاق در چنان سكوتي فرو رفت كه حتي صداي زمين افتادن سنجاق شنيده مي شد.

آن چيزهايي كه به نظرمان ساده و معمولي مي رسند و آن ها را ناديده و دست كم مي گيريم ، حقيقتاً شگفت انگيزند! و با ملايمت به يادمان مي آورند كه با ارزش ترين چيزهاي زندگي ساخته ي دست انسان نيستند و آن ها را نمي توان خريد. و شگفت آور اين كه هر انساني اين عجايب هفت گانه عالم را در درون خود دارد و بي خبر به دنبال عجايب ساختگي بيروني مي گردد.

سال ها دل طلب جام جم از ما مي كرد                  آن چه خود داشت زبيگانه تمنا مي كرد

باد وخورشید

داستان تربيتي/آذرسرلك،بوشهر

داستان زیبای باد و خورشید


روزي خورشيد و باد هر دو در حال گفتگو بودند و هر كدام نسبت به ديگري احساس برتري مي كرد . باد به خورشيد مي گفت : من از تو قوي ترم خورشيد هم ادعا ميكرد كه او قدرتمندتر است. گفتند بياييم امتحان كنيم . خوب حالا چگونه ؟ ديدند مردي در حال عبور است و كتي به تن دارد. باد گفت من مي توانم كت آن مرد را از تنش در آورم. خورشيد گفت پس شروع كن .باد وزيد و وزيد. با تمام قدرتي كه داشت به زير كت مرد مي كوبيد. در اين هنگام كه مرد ديد ممكن است كتش را از دست بدهد ، دكمه ي كتش را بست و با دو دستش محكم آن را چسبيد. باد هر چه كرد نتوانست كت را از تنش خارج كند و با خستگي تمام رو به خورشيد كرد و گفت عجب آدم سرسختي بود ، هر چه سعي كردم موفق نشدم .مطمئن هستم كه تو هم نمي تواني . خورشيد گفت تلاشم را مي كنم وشروع كرد به تابيدن . پرتوهاي پر مهرش را بر سر مرد باريد و او را گرم كرد .

مرد كه تا چند لحظه قبل سعي در حفظ كت خود داشت ، متوجه شد كه هوا تغيير كرده و با تعجب به خورشيد نگريست . ديد از آن باد خبري نيست ، احساس آرامش و امنيت كرد . با تلاش مداوم و پر مهر خورشيد او نيز گرم شد و ديد كه ديگر نيازي به اينكه كت را به تن داشته باشد نيست . بلكه به تن داشتن آن باعث آزار و اذيت او مي شود . به آرامي كت را از تن به در آورد و به روي دستانش قرار داد. باد سر به زير انداخت و فهميد كه خورشيد پر مهر و محبت كه پرتوهاي خويش را بي منت به ديگران مي بخشد از او كه به زور مي خواست كاري را انجام دهد بسيار قوي تر است .

نکته اخلاقی:اثر محبت از زورگویی بیشتر است

در سال اول که درس چرخه آب تدریس می شود یا درس امواج می توان این داستان زیبا را استفاده کرد.

رنگ ستارگان

ستارگان و رنگ آنها

اعتقاد غلط :  تمام ستارگانی که در آسمان می‌بینیم، سفید رنگ هستند.اعتقاد صحیح : ستارگان تمام رنگ‌های یک رنگین کمان را بدون کم و کاست دارند.

 

باور این که ستارگان رنگی هستند، برای اکثر مردم دشوار است. چون به ظاهر تمامی ستارگانی که در شب دیده می‌شوند سفید رنگ هستند. اما به خورشید نگاه کنید! به نظر من خورشید یک ستاره ی زرد رنگ می‌باشد.

اگر در یک شب تابستانی، به آسمانی بدون غبار و صاف نگاه کنید، می‌توانید ستاره وگا (درخشانترین ستاره در صورت فلکی Lyra) را بر فراز آسمان ببنید. این ستاره به وضوح آبی رنگ است. آنترز (درخشانترین ستاره صورت فلکی عقرب) نیز یک ستاره قرمز رنگ است که در تابستان در آسمان دیده می‌شود. در فصل زمستان هم ستارگان رنگی دیگری در آسمان داریم. مثلاً می‌توان به ستاره بیت الجوز (در صورت فلکی اوریون) اشاره کرد، که ستاره ای کاملاً سرخ رنگ می‌باشد. آلبدباران (در صورت فلکی ثور) نیز کاملاً قرمز است. اما خب، اکثر ستارگان کم نور واقعاً سفید به نظر می‌رسند. ماجرا از چه قرار است؟

هنگامی که جسمی را گرم کنیم، رنگ آن تغییر می‌کند و رنگ های سرخ و آبی و در آخر سفید را از خود منتشر می‌کند. یعنی نوری که از هر جسم منعکس می‌شود به دمای آن بستگی دارد. رنگ هر جسم به طول موجی که آن جسم از خود منتشر می‌کند بستگی دارد. نور مانند موج رفتار می‌کند و رنگ نور به طول موج آن بستگی دارد. پلانک موفق شد که نسبت میان دما و درخشندگی اجسام  را به دست آورد. یک جسم در دمایی معین یک طول موج را بیشتر از دیگر طول موج‌ها از خود ساطع می‌کند و به همین علت به رنگ خاص دیده می‌شود.

یکی از دلایلی که باعث می‌شود تا ستارگان را سفید ببینیم به ساختمان چشم انسان مربوط می‌شود. در چشم انسان دو نوع حسگر داریم. حسگرهایی که در مردمک چشم هستند درخشندگی را تشخیص می‌دهند، در حالی که حسگرهایی که در شبکیه هستند رنگ را شناسایی می‌کنند. حسگرهای شبکیه خیلی حساس نیستند، بنابراین با نورهای بسیار ضعیف فعال نمی شود. به خاطر همین است که نورهای بسیار ضعیف را سفید مشاهده می‌کنیم. بنابراین، حتی یک ستاره سرخ نیز اگر کم نور باشد، سفید به نظر می‌رسد، و تنها ستاره‌های درخشان‌تر به همان رنگی که هستند برای ما به نظر می‌رسند!

اگر یک دوربین دوچشمی داشته باشید و به بعضی از ستاره‌ها که درخشان هستند ولی برای چشم غیرمسلح همچنان سفید به نظر می‌رسند نگاه کنید؛ می‌بینید که بسیاری از آنها از پشت دوربین ناگهان رنگی می‌شوند! دوربین نور بیشتری را به داخل چشم شما متمرکز می‌کند، و در این شرایط حسگرهای شبکیه شما فعال می‌شوند. یک تلسکوپ باز هم ستاره‌های بیشتری را به صورت رنگی نشان خواهد داد. ستاره‌ای به‌نام آلبیرئو وجود دارد، که برای چشم غیرمسلح یک ستاره به نظر می‌رسد، اما درحقیقت، 2 ستاره در مدار مجاور هم هستند که به دور هم گردش می‌کنند. یکی از این 2 ستاره به رنگ قرمز ‌آتشی است، درحالی که دیگری به رنگ آبی خیره‌کننده می‌باشد. این ستاره‏ها یکی از زیباترین مناظر در آسمان هستند که حتی با یک تلسکوپ معمولی قابل رویت اند.

مثال	شعاع میانگین (شعاع خورشید = 1)	جرم میانگین (جرم خورشید = 1)	دمای ستاره (کلوین)	رنگ
10 Lacertra	15	60	بالای 25000	آبی
Rigel Spica	7	18	25000-11000	آبی
Sirius Vega	2.5	3.2	11000-7500	آبی
Canopus Procyun	1.3	1.7	7500-6000	آبی مایل به سفید
Sun Capella	1.1	1.1	6000-5000	سفید مایل به زرد
Arcturus Aldebaran	0.9	0.8	5000-3500	نارنجی مایل به قرمز
	0.4	0.3	زیر 3500	قرمز

 

پلوتون سیاره ناشناخته

فضاپیمای افق‌های نو

 

فضاپیمای افق‌های نو یا NewHorizons در ساعت ۲۲:۳۰پنجشنبه 29 دی 1384 به وقت ایران، سفر دراز خود را به سوی دورترین سیاره‌ی منظومه‌ی شمسی آغاز کرد.

پلوتون تنها سیاره‌ی منظومه‌ی شمسی است که تا کنون از میهمانی زمینی پذیرایی نکرده است.

به دلیل فاصله‌ی بسیار زیاد پلوتون از زمین حتی بزرگ‌ترین تلسکوپها هم نمیتوانند جزییات سطحی آن را به صورت واضح آشکار کنند و این امر باعث شده است تا علی رغم پیشرفت تکنولوژی، پلوتون هنوز ناشناخته باقی بماند. اما از مدت‌ها پیش ناسا تصمیم گرفت تا با انجام ماموریتی پرده از رازهای سر به مهر این سیاره بردارد.

افق‌های‌ نو (New Horizons) ماموریتی است که قرار است ویژگی‌های زمین‌شناختی پلوتون و اقمار آن و همچنین عوارض سطحی آنها را مشخص نماید. از اهداف دیگر این مأموریت می‌توان به بررسی ترکیبات سازنده سطح پلوتون و اقمار آن، نقشه‌برداری از سطح آنها و بررسی جو رقیق اطراف این مجموعه اشاره کرد.

اگرچه این ماموریت به منظور بررسی ویژگی‌های مجموعه‌ی پلوتون و اقمار آن طراحی شده است اما فضاپیما به بررسی کلی کمربند کویی‌پر نیز خواهد پرداخت. دانشمندان در نظر دارند که فضاپیما دست کم با یکی از اجرام کمربند کویی‌پر نیز ملاقات داشته باشد.

هدف بعدی این فضاپیما پس از پرتاب، رسیدن به مشتری و استفاده از گرانش این سیاره در جهت افزایش سرعت و قرار‌گیری در مسیر صحیح است. اگر همه چیز مطابق برنامه پیش رود و مشکلی ایجاد نشود، این فضاپیما در اواسط اسفند سال ۱۳۸۵ به سیاره غول پیکر مشتری خواهد رسید.

جالب این‌که این فضاپیما برای دریافت انرژی گرانشی کافی به مشتری بسیار نزدیک خواهد شد و فاصله‌ی آن در نزدیک‌ترین حالت به حدود ۳۱ برابر قطر مشتری از سطح این سیاره می‌رسد. پس از آن تا سال ۲۰۱۴ (۱۳۹۳ شمسی) می‌بایست در فضای آرام و ساکت میان سیاره‌ای حرکت کند. در طول این مدت کارهایی مانند اصلاحات مدار و بررسی کردن کیفیت ابزارهای این فضاپیما صورت می‌گیرد. سرانجام فضاپیما از دی سال ۱۳۹۳ به فاصله‌ای از پلوتون می‌رسد که می‌تواند بررسی‌های علمی خود را آغاز کند. افق های نو در تیر سال ۱۳۹۴ به نزدیک‌ترین فاصله از این مجموعه می‌رسد و از کنار آنها عبور می‌کند. در این حین فضاپیما شروع به عکسبرداری و بررسی ترکیبات و ویژگی‌های پلوتون و اقمار آن خواهد نمود. ماموریت افق‌های نو به اینجا ختم نشده و فضاپیما مسیر خود را به سوی اجرام کمربند کویی‌پر آغاز می‌کند. دست کم با یک خرده سیارک کویی‌پری ملاقات خواهد کرد.

دقیق‌ترین تصاویر گرفته شده با تلسکوپ فضایی هابل از پلوتون پس از پردازش رایانه‌ای بسیار، فقط تیرگی و روشنی‌هایی را بر سطح پلوتون دوردست و کوچک نشان می‌دهند. این تمام چیزی است که ما از پلوتون متصور هستیم.

 

ناسا باید این کاوشگر را تا پیش از روز سوم فوریه پرتاب می‌کرد تا بتواند با توسل جستن به نیروی جاذبه مشتری، آن را با سرعت بسیار زیاد 25 کیلومتر در ثانیه (نزدیک به 90 هزار کیلومتر در ساعت) به سوی پلوتون "قلاب سنگ" کند. "قلاب سنگ" اصطلاحی است که ناسا برای نیرو بخشیدن به مأموریت‌های خود با استفاده از قوه‌ی جاذبه سیارات بزرگ به کار می‌گیرد. اگر فضاپیما تا سوم فوریه پرتاب نمی‌شد، در آن صورت پرواز باید بدون کمک گرفتن از قوه‌ی جاذبه‌ی مشتری صورت می‌پذیرفت که رسیدن فضاپیما به مقصد را تا سال 2020 عقب می‌انداخت.

ناسا رسیدن به پلوتون را بخشی از "تقلای تاریخی" خود برای اکتشاف سیارات و پروژه "افق‌های جدید" را فرصتی برای "درک سیارات واقع در لبه‌ی منظومه‌ی شمسی" می‌داند. "افق‌های جدید" مدت‌ها پیش از رسیدن به پلوتون، جمع‌آوری داده‌ها را آغاز خواهد کرد. نخستین نقشه‌ها از پلوتون و کارون سه ماه پیش از آنکه فضاپیما به نزدیکترین فاصله ممکن از آنها برسد تهیه خواهد شد. فضاپیما سپس هنگام گذر یک روزه از کنار این سیاره، تشعشعات ماورای بنفش اتمسفر پلوتون را اندازه‌گیری خواهد کرد و نقشه‌هایی با کیفیت بالا حاوی جزئیات سطح از پلوتون و کارون (قمر پلوتون) تهیه می‌کند.

کاوشگر سپس "روی تاریک" این منظومه‌ی دوسیاره‌ای را برای بررسی سطح آنها مطالعه خواهد کرد. حتی آن زمان نیز این ماموریت 650 میلیون دلاری پایان نخواهد یافت، کاوشگر با هدایت ناسا برای انجام مطالعات بیشتر به سوی یکی از اجرام کمربند کویی‌پر ـ که هنوز تعیین نشده است ـ به حرکت در خواهد آمد.

 

ماموریت‌هایی که این فضاپیما می‌خواهد آن‌ها را انجام دهد :

1. تماس با دانشمندان ناسا را حفظ می‌کند
2. ذرات گریخته از اتمسفر پلوتون را اندازه می‌گیرد
3. کنش و واکنش پلوتون با بادهای خورشیدی را اندازه می‌گیرد
4. تلسکوپ و دوربین دیجیتال قدرتمند که در مقابل سرما مقاوم است
5. ذرات غبار تصادم کرده در کمربند کویپر را ردیابی می‌کند
6. از پلوتون، اقمار آن و اجرام کمربند کویپر نقشه‌برداری می‌کند
7. ترکیب و ساختار اتمسفر پلوتون را کاوش می‌کند
8. فشار و دمای اتمسفر این سیاره را اندازه می‌گیرد

ساخت شناساگر در خانه

ساخت شناس گر با کلم قرمز

 

شناس گر کلم قرمز، نوعی شناس گر است که از برگ های این نوع کلم بدست می آید و جهت بررسی میزان PH (میزان اسیدی و بازی ) یک ماده مناسب می باشد. این وسیله می تواند یک ابزار جالب جهت آزمایشگاه شیمی خانگی شما باشد.

در برگ کلم قرمز، ماده ای با نام آنتوساینین (anthocyanin) وجود دارد که عامل رنگ بنفش آن است. آنتوساینین این قابلیت را دارد که رنگش را در مجاورت یون های +H با توجه به غلظت آن ها تغیر دهد و همین ویژگی است که آن را به شناس گر اسید و باز تبدیل می کند.

 

مواد لازم برای تهیه این شناس گر عبارتند از:

 یک عدد کلم قرمز

  یک عدد چاقو

 کاسه

 آب در حال جوش

 صافی

 تعدادی لیوان پلاستیکی شفاف

در حدود یک چهارم کلم را برداشته و با کمک چاقو و یا با استفاده از دستگاه غذاساز آن را خرد کنید. کلم خرد شده را در کاسه ریخته و آب جوش را روی آن بریزید به طوری که آب روی کلم ها را بپوشاند.

بگذارید تا کلم به همین ترتیب برای حدود 30 دقیقه خیس خورده و خنک شوند. پس از آن آب کلم را از درون یک صافی عبور دهید تا صاف شود. به این ترتیب شناس گر شما آماده است. می توانید آن را در یخچال درون ظرف در بسته در حدود یک هفته نگه دارید تا در آزمایش های مختلف از آن استفاده نمایید.

با استفاده از این ماده شما می توانید کاغذ تورنسل نیز تهیه کنید که زمان نگه داری بیشتری داشته باشد. برای این منظور یک کاغذ خشک کن را در ابعاد کوچک و باریک طبق شکل ببرید. آن ها را در یک سینی قرار داده و مقداری از آب کلم بر رویشان بریزید تا خوب در آن خیس بخورند. بعد از اندکی کاغذ ها را از درون مایع در آورده و بگذارید تا خشک شوند. اگر این کاغذ ها را در محلی خشک و تاریک نگه داری شوند می توانند تا چند ماه شناس گر را در خود نگاه دارند.

برای این که عملکرد شناس گر کلم را بهتر ببینید مقداری مساوی از آن را درون 3 لیوان پلاستیکی ریخته و به مقدار یکسان بر روی آن آب بریزید تا رنگ آن مشخص تر شود. سپس به لیوان اول یک قاشق غذا خوری سرکه، به لیوان دوم مقداری آب خالص و به لیوان سوم یک قاشق غذا خوری محلول جوش شیرین اضافه نمایید. اکنون به خوبی تغییر رنگ شناس گر را می توان مشاهده نمود.

در شکل زیر ما به بررسی مواد شوینده مختلفی که در منزل هستند پرداختیم و به این ترتیب میزان اسیدی و بازی بودن آن ها را مقایسه نمودیم.

شما می توانید PH مواد مختلفی از جمله آبلیمو، شیر، آب باران و غیره را بررسی کنید.

رنگین کمان

در رنگین کمان هفت رنگ وجود دارد.

باور غلط :

در رنگین کمان هفت رنگ وجود  دارد.

در روزهای بهاری و هر از گاهی در آسمان آفتابی، شاهد بارش زیبای باران هستیم. هنگام بارش باران، اندکی صبر کنید و به جای این که بخواهید به سرعت برای در امان ماندن از خیس شدن، از زیر آن فرار کنید، به اطراف خود با دقت نگاه کنید، چه پدیده جالبی در آن اطراف وجود دارد؟ بله درست متوجه شده اید، یک رنگین کمان، با هفت رنگ زیبا.

هفت رنگ، باز هم دقت کنید، آیا واقعاً رنگین کمان هفت رنگ دارد؟ قرمز، نارنجی، زرد، سبز، آبی، نیلی و بنفش. آیا این هفت رنگ را می توانید در رنگین کمان به وضوح ببینید؟

 

در نوار رنگین کمان، مابین این رنگ هایی که از آن ها نام بردم، رنگ های دیگری نیز وجود دارد، در واقع در هر رنگین کمان، تعداد بسیار زیادی رنگ وجود دارد و مرز مشخصی بین این رنگ ها وجود ندارد، بلکه طیفی از رنگ ها وجود دارد، ولی با این وجود تعداد بسیار زیادی کتاب هنوز این گونه بیان می کنند که رنگین کمان هفت رنگ دارد. به عنوان مثال بین زرد و سبز در رنگین کمان، ما رنگ زرد ـ سبز داریم، و بین سبز و زردـ سبز، رنگ سبزـ زرد متمایل به سبز وجود دارد، و همین طور بین آن ها رنگ های بی شمار دیگری می توانیم پیدا کنیم. واقعاً چند رنگ در رنگین کمان وجود دارد؟ سی رنگ؟ شصت رنگ؟ در واقع بهتر است بگوییم که هفت رنگ متمایز و قابل تشخیص در رنگین کمان وجود دارد، نه بیشتر، ولی در بین هر کدام از این رنگ ها، طیفی از رنگ ها را می توانید مشاهده کنید.

 

نکاتی جالب درباره رنگین کمان :

1ـ در زمان مشاهده رنگین کمان، خورشید در پشت سر شما قرار دارد و دقیقاً مقابل خورشید، مرکز رنگین کمان وجود دارد.

2ـ رنگین کمان زمانی تشکیل می شود، که ارتفاع خورشید در بالای افق بیش از 54 درجه نباشد.

3ـ رنگین کمان نه در آسمان های دور دست، بلکه در هوای نزدیک به ما، در هر کجا که خورشید به قطره های باران می تابد، ظاهر می گردد. رنگین کمان زمانی تشکیل می شود که نور خورشید در آسمان تجزیه شود. این تجزیه به وسیله قطره های آب باران صورت می گیرد، در واقع نور پس از عبور از قطره آب تجزیه می شود و به صورت طیفی از رنگ ها در می آید.

4ـ نور خورشید به این دلیل سفید رنگ است که زیرا ترکیبی از همه رنگ هایی است که با چشم انسان قابل رویت می باشند و اگر منشوری در برابر آن قرار دهیم، رنگ های تشکیل دهنده آن را خواهیم دید.

5- اگر دو نفر در کنار هم باشند، رنگین کمان هایی که هر یک از آن دو مشاهده می کنند، با یکدیگر متفاوت است.

یک آزمایش کوچک :

ما با نور خورشید آزمایش خواهیم کرد. برای این آزمایش به یک منشور شیشه ای احتیاج است. اما اگر در دسترس نیست می توان از یک آیینه که از شیشه کلفت ساخته شده باشد استفاده کرد. لبه های آینه همیشه شیب دار هستند. آینه کوچکی بگیرید و توسط آن یک نقطه نوری را بر روی آیینه بزرگ تشکیل دهید. پرتوهای نورانی موازی پس از برخورد به سطح آیینه با زاویه کوچکی از سطح جیوه آینه منعکس شده از لبه شیب دار خارج می شوند و روی دیوار یا صفحه کاغذ، یک رنگین کمان یا طیف می سازند.

گاه در اتاق به طور تصادفی رنگین کمان تشکیل می شود. در یک روز صاف، ممکن است روبه روی آینه روی سقف یا دیوار یک رنگین کمان ببنید.

 

 

هر رنگ از رنگین کمان به تدریج سایه رنگ شده به رنگ دیگری تبدیل می شود.

می توان با رنگ های تکی بازی کرد. مثلاً می توانیم دو رنگ را هم مخلوط کرده و رنگ سومی به دست بیاوریم.

بدین ترتیب، با مخلوط کردن دو رنگ قرمز و زرد، رنگ نارنجی به دست خواهیم آورد. با مخلوط کردن نارنجی و سبز، رنگ زرد خواهیم داشت. مخلوط زرد و آبی روشن، رنگ سبز به ما خواهد داد و حاصل مخلوط کردن رنگ سبز و آبی، رنگ آبی روشن خواهد بود.

در شرایط آزمایشگاه، با استفاده از چراغ های پرتو افکن و یک دسته شیشه های رنگی یعنی فیلترهای نور، خیلی راحت است که رنگ ها را مخلوط کنیم. اما شما در منزل این فیلترها را در اختیار ندارید. بنابر این به جای رنگ های مختلف طیفی، رنگ های گوناگون نقاشی را با هم مخلوط می کنیم. برای انجام این کار، از آبرنگ های خوب و یک فرفره استفاده می کنیم.

چند دایره با قطرهای 5ـ5/4 سانتی متر از کاغذ سفید نقاشی و یک دایره مشابه از مقوا ببرید. دایره های کاغذی را به 8 قطاع مساوی تقسیم کنید. خطوط بین قطاع ها را با مداد و کم رنگ بکشید تا رنگ دلخواه زیاد خراب نشود. قطاع ها را به نوبت با رنگ هایی که می خواهید مخلوط کنید، رنگ کنید. برای نمونه، یک قطاع ممکن است قرمز باشد، دیگری زرد، دوباره قرمز، بعدی زرد و به همین ترتیب، آن ها را یکی در میان به رنگ دلخواه خود در آورید. رنگ خیلی غلیط به کار نبرید، رنگ بایستی به طور یکنواخت و بدون لکه بر روی کاغذ کشیده شود. پس از خشک شدن رنگ، صفحه کاغذی را صاف کنید و روی صفحه مقوایی قرار داده و یک چوب کبریت با نوک تیز را وسط آن قرار دهید. فرفره ای را که بدین ترتیب درست کردید بچرخانید، رنگ نارنجی را که از ترکیب قرمز و زرد به دست می آید، خواهید دید. برای انجام این آزمایش می توانید از تصویر دایره ای که در این صفحه برای شما قرار داده ام، استفاده کنید.

این آزمایش را می توانید، با ترکیب رنگ های دیگر، دوباره امتحان کنید.

همچنین می توانید آزمایش های دیگری در زمینه مخلوط کردن رنگ انجام دهید، طیف نور شامل رنگ های به اصلاح ممکمل یکدیگر است. مخلوط کردن تمامی آنها با یکدیگر، رنگ سفید را به چشم نشان می دهد. نمونه هایی از این رنگ های مکمل عبارتند از : قرمز و بنفش کبود، نارنجی و آبی روشن، قرمز لاکی و سبز. اگر ما قرمز، سبز و آبی را توسط فرفره با هم مخلوط کنیم، رنگ سفید به دست می آوریم.

قرمز، سبز و آبی، رنگ های اساسی در عکس برداری، سینما و تلویزیون و کارهای گرافیکی هستند.

فرفره شما، البته رنگ سفید خالص به شما نمی دهد، چون حتی بهترین آبرنگ ها مقداری مخلوط اضافی در خود دارند. هر چه رنگ شما روشن تر و شفاف تر باشد، نتیجه بهتری خواهید گرفت.

واژه رنگ در مورد سیاه و سفید به غلط به کار می رود. تاکید می کنیم، رنگ سفید وجود ندارد، بلکه سفید تنها جمع نوری همه رنگهاست. همچنین رنگ سیاه نیز وجود ندارد. سیاه یعنی نبود مطلق هیچ رنگ و نور به طور کلی. اما این یک اشتباه مصطلح است که بگوییم : «رنگ سیاه» و «رنگ سفید».

 

امواج:

چرا یک منشور شیشه ای دسته اشعه نور سفید را به رنگ های رنگین کمان تجزیه می کند؟

نور، نور سفید معمولی، که خورشید به گونه ای اسرار آمیز آن را صادر می کند و با تاخیر 8 دقیقه ای به ما می رسد، ترکیبی پیچیده دارد.

یک پرتو نور سفید از دسته های رنگی متعددی تشکیل شده، اما ما آنها را به طور تکی درک و مشاهده نمی کنیم. وقتی پرتو نور سفید از منشور شیشه ای می گذرد، منشور آن را به دسته های رنگی دسته بندی می کند و طوری آن ها را قرار می دهد که طیف رنگی حاصل می شود.

امواج نوری قرمز، طولانی ترین طول موج را دارند و این امواج کمترین انحراف را توسط منشور دارند. کوتاه ترین طول موج، مربوط به امواج بنفش بوده و بیشترین انحراف را دارند. دیگر رنگ ها ما بین این دو قرار می گیرند.

 

رنگین کمان در فضا

«زیبایی خیره کننده!» این عبارت را یوری گاگارین در سفرنامه خود به فضا نوشته است. او چنین ادامه می دهد :

«وقتی به افق نگاه کردم، به وضوح تغییر حالت تند و نمایان از سطح روشن زمین به آسمان های تیره قیراندود را دیدم. سیاره ما توسط هاله ای به رنگ مایل به آبی احاطه شده بود. سپس این هاله به تدریج تار شده، بنفش می شود و سرانجام به سیاه تبدیل می گشت. این تغییر حالت، بیش از آن زیبا بود که به توان با واژه ها توصیف کرد.

 

همین که سفینه از سمت سایه به سمت روشنایی می رود، تصویر زمین دگرگون می شود. نخست نواری نارنجی رنگ درخشانی ظاهر می شود. سپس به تدریج به سوی رنگ متمایل به آبی می رود و ادامه آن به سوی بنفش تیره و سیاه کم رنگ است. حدود رنگ ها غیرقابل توصیف است و این برای زمان زیادی در فکر من نقش بسته باقی خواهد ماند.»

هرمان تیتوف، دومین فضانوردی که به فضا پرواز کرد، عکس های رنگی متعددی از زمین گرفت، یکی از این عکس ها که در فاصله ای که سفینه از سایه زمین خارج می شود، گرفته شده، هاله رنگین کمانی را بر گرد افق حلقوی زمین نشان می دهد.

اتمسفر زمین به مانند منشوری عظیم که نور خورشید را به رنگ های تشکیل دهنده آن تجزیه می کند، عمل می نماید.

البته عکس برداری قادر نیست که غنای رنگ هایی را که در طبیعت مشاهده می شود، بازسازی کند.

 

پیوندهای شیمیایی

يوندهاي شيميايي

مي دانيم اتم ها اجزاي سازنده ي تمام مواد هستند و از طريق پيوندهاي شيميايي ناشي از نيروهاي جاذبه ي قوي که بين آن ها وجود دارد، به هم ديگر اتصال پيدا مي کنند. اما دقيقاً يک پيوند شيميايي چيست؟

ناحيه اي که هنگام برهم کنش الکترون هاي اتم هاي مختلف با يکديگر ايجاد مي شود، پيوند شيميايي ناميده مي شود. الکترون هايي که در پيوند شيميايي شرکت مي کنند، الکترون هاي ظرفيت ناميده مي شوند که در خارجي ترين پوسته اتم  يافت مي شوند.

زماني که دو اتم به هم ديگر نزديک مي شوند، الکترون هاي خارجي ترين لايه ي هر دو با هم اندرکنش مي کنند. با اين که الکترون ها هم ديگر را دفع مي کنند،اما باعث جذب پروتون هاي درون اتم مقابل خود مي شوند. اثر متقابل نيروها در اتم ها باعث تشکيل پيوند بين آن ها و اتصالشان به هم ديگر خواهد شد.

 

همان گونه که از اطلاعات اوليه ي شيمي مي دانيم، عناصر گازي بي اثر گروه 8 به صورت گازهاي تک اتمي وجود دارند و در حالت کلي با ديگر عناصر واکنش نمي دهند. در مقابل، ديگر عناصر گازي به صورت مولکول هاي دو اتمي وجود دارند     (H₂, N₂, O₂, F₂, Cl₂) و همگي به جز نيتروژن، واکنش پذير هستند. واکنش پذيري اين عناصر در معادلات زير نشان داده شده است:

2Na + Cl₂ ........ 2NaCl

2H2 + O₂ ......... 2H₂O

C + O₂ .......... CO₂

C + 2F₂ .......... CF₄

 

اکنون سؤال اين است که چرا اتم هاي بسياري از عناصر با هم واکنش نشان مي دهند تا مولکول هاي پايداري به وجود آورند؟

 

براي پاسخ به اين سؤال، ابتدا بهتر است با يک مدل بسيار ساده براي جذب يا پيوند اتم ها به يکديگر شروع کنيم و سپس به توضيحات سطح بالا برسيم.

 

دو نوع اصلي پيوند بين اتم ها، پيوند يوني و کوالانسي است. اما انواع ديگر پيوند هم وجود دارد.

 

پيوند يوني:

يک پيوند يوني زماني تشکيل مي شود که اتمي، يک يا چند الکترون ظرفيت خود را به اتم ديگري ببخشد يا همين الکترون ها را از اين اتم بپذيرد.

به عنوان مثال، زماني که سديم در محيطي که داراي گاز کلر است، سوزانده شود، ترکيب سديم کلرايد توليد مي کند(معادله ي اول). اين ترکيب، نقطه ي ذوب بالايي دارد (800° C) و در آب حل مي شود تا يک محلول رسانا حاصل کند.

سديم کلرايد يک ترکيب يوني است. در شکل 1 (الف و ب)،تشکيل پيوند سديم کلرايد و نوع پيوند آن ها را مشاهده مي کنيد. ساختار جامد کريستالي سديم کلرايد به صورت ج است.

(ب)

(الف)

(ج)

شکل 1: پيوند يوني سديم کلرايد.

 

انتقال تنها الکترون 3s اتم سديم به اوربيتال نيمه پر 3p اتم کلر، کاتيون سديم (لايه ي ظرفيت اين يون مثبت،مانند آرايش نئون است) و آنيون کلر (لايه ي ظرفيت اين يون منفي،مانند آرايش آرگون است) توليد مي کند. جاذبه ي الکتروستاتيکي منجر مي شود يون هاي با بارمخالف در يک شبکه ي بلوري (شکل 1- ج) به هم فشرده شده و روي هم انباشته شوند (شکل 2).

 

نيروهاي جاذبه اي که اين يون ها را در محل خود، متصل به هم نگه مي دارند، مي  توانند به عنوان پيوند هاي يوني شناخته شوند.

 

 

شکل 2: انباشتگي يون هاي منفي و مثبت کلر و سديم در سديم کلرايد.

 

پيوند کوالانسي:

در 3 واکنش ديگر معادلات بالا، محصولاتي توليد مي شود که بسيار متفاوت با سديم کلرايد هستند. آب در دماي اتاق، مايع است و دي اکسيدکربن و تترافلوئوريد کربن،گاز هستند. اين ترکيبات از يون تشکيل نشده اند.

 

يک اندرکنش متفاوت بين اتم ها، پيوند کوالانسي ناميده مي شود که با اشتراک الکترون هاي والانس (ظرفيت) اتم ها به جاي انتقال آشکار الکترون در پيوند يوني، اتفاق مي افتد. شباهت هاي خواص فيزيکي عناصر دو اتمي H₂، N₂، O₂، F₂ و Cl₂ (همگي به صورت گاز هستند) پيشنهاد مي کند که پيوند کوالانسي هم داشته باشند.

 

انواع پيوندهاي کوالانسي معادلات بالا

---

شکل 3: پيوند کوالانسي در مولکول اتان.

 

لازمه ي پيوند کوالانسي اين است که ترازهاي انرژي يا لايه هاي بيروني تر اتم ها به طور کامل پر نشده باشند تا الکترون هاي اين اتم ها کاملاً بين آن ها به اشتراک گذاشته شوند. در الماس، اتم هاي کربن پيوندهاي کوالانسي با يکديگر تشکيل مي دهند. پيوند کوالانسي، پيوندي بسيار قوي است.

 

پيوند کوالانسي قطبي:

اين پيوندها بين پيوندهاي يوني و کوالانسي قرار مي گيرند. در اين پيوند، اتم ها الکترون هايشان را به اشتراک مي گذارند اما الکترون ها بيش تر وقت خود را در اطراف اتمي با مقدار الکترونگاتيوي بزرگ تر مي گذرانند. بهترين مثال اين پيوند،

مولکول آب است. اکسيژن بسيار الکترونگاتيوتر از هيدروژن است؛ بنابراين الکترون هاي شرکت کننده در پيوند قطبي آب، بيش تر وقت خود را سمت اکسيژن سپري مي کنند.

شکل 4: مولکول قطبي آب.

 

پيوند هيدروژني:

 

در مولکول آب، اين موضوع که اکسيژن به طور منفي و هيدروژن به طور مثبت باردار شده، به اين معناست که هيدروژن هاي يک مولکول آب، اکسيژن هاي همسايه ي خود را جذب مي کنند و برعکس.

 

زيرا بار هر دو مخالف هم است. اين جاذبه ي بزرگ الکتروستاتيکي، پيوند هيدروژني ناميده مي شود و در تعيين بسياري از خواص آب نقش دارد. مولکول آب مي تواند اين نوع پيوند را با مولکول هاي قطبي يا يون هاي ديگري مانند هيدروژن يا سديم تشکيل دهد.

 

 

علاوه بر اين، پيوندهاي هيدروژني مي توانند درون و بين ديگر مولکول ها نيز اتفاق بيفتند. براي مثال، دو رشته مولکول DNA با پيوند هيدروژني به هم ديگر اتصال پيدا مي کنند.

 

شکل فوق، گروه کوچکي از مولکول هاي آب را نشان مي دهد. پيوندهاي هيدروژني بين بارهاي مخالف با خط تيره نشان داده شده اند. خطوط پيکان دار  دافعه ي بين بارهاي مشابه را نشان مي دهند. تعادل پيوندهاي هيدروژني و نيروهاي دافعه در خواص ويژه ي آب نقش مهمي دارند.

 

پيوند ديگري که ممکن است وجود داشته باشد، پيوند فلزي است. زماني که الکترون هاي دو اتم فلزي به اشتراک گذاشته شوند، پيوند فلزي تشکيل مي-شود.

 

آنتوان لاووازیه

آنتوان لاووازیه و قانون بقای جرم (1)

 

 تاریخچه ی کلی از این دانشمند:

آنتوان لوران لاووازیه، شیمیدان، اقتصاد دان و کارمند دولت بود. او بیش تر به دلیل کشف نقش اکسیژن در احتراق، برجسته بوده است.

لاووازیه، فرزند یک وکیل موفق در 26 آگوست 1743 در پاریس به دنیا آمد. او تحصیلات متنوع دانشگاهی را در کالج "دی کاتر نیشنز" آموخت. انتظار می رفت که او شغل پدر خود را دنبال کند و حتی لیسانس خود را برای کار حقوق در سال 1764 و قبل از بازگشت به زندگی علمی و به ویژه علم زمین شناسی گرفت. از سال 1763 تا 1767 نیز زمین شناسی موضوع تحصیلی وی بود.

لاووازیه در سال 1765 مقاله ای راجع به نحوه ی بهبود سیستم روشن سازی خیابان ها و معابر عمومی شهر پاریس منتشر کرد. به خاطر این مقاله و برخی کارهای دیگر در زمینه ی کشاورزی، در سال 1768 به آکادمی سلطنتی علوم فراخوانده شد. همچنین در این سال، به اتحادیه ی مستأجرین مالیات بخش (شرکتی با سهام خصوصی که عوارض و مالیات ها را برای هیأت دولت جمع می کند) پیوست. در سال 1771 با دختر یکی از این اتحادیه داران، "جکز پالز" ازدواج کرد. این خانم نیز فوراً دستیار همسر خود شد و شروع به آموختن انگلیسی کرد (که لاووازیه نتوانسته بود این کار را انجام دهد) و یک طراح و کنده کار ماهر شد.

 

نظریه ی اصل آتش یا فلوژیستون:

شیمی در زمان لاووازیه آن قدر پیشرفته نبود که بشود حتی آن را علم نامید! دیدگاه متداول احتراق، نظریه ی آتش بود که ماده ای بی وزن یا تقریباً بی وزن به نام آتش (Phlogiston) را در بر می گرفت. در این نظریه، فلز و آتش، غنی از مایه ی آتش و زمین دارای فقر فلوژیستون بود.

 

 

Phlogiston یا مایه ی آتش:

عقیده بر این بود که این ماده،بی رنگ، بی بو ، بی رنگ  و قسمت قابل اشتعال تمام مواد آتش گیر است و به صورت شعله در حین سوختن مواد، رها می شود. در قرن هیجدهم، لاووازیه ثابت کرد که چنین ماده ای در واقعیت وجود ندارد.

 

وقتی فلز در حضور هوا سرخ می شود یا سوزانده می شود، به ماده ای پودر مانند به نام کلاکس (که اکنون اکسید نامیده می شود) تبدیل می شود. این کاهش در وزن، به صورت کمبود مایه ی آتش در هوا توصیف می شود. برای ذوب کاری یک سنگ معدن، فرایند برعکس می شود.

 عقیده بر این است که زغال چوب نیز غنی از مایه ی آتش است؛ بنابراین زمانی که زغال چوب با این کلاکس (اکسید) پودری سوزانده می شود، مایه ی آتش به طور فرضی با به جا گذاشتن فلز،از زغال چوب به اکسید تبدیل می شود.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نظریه ی فلوژیستون بیان کرد...

هنگامی که مواد قابل اشتعال می سوزند، وزن آن ها کم می شود زیرا مایه ی آتش خود را از دست می دهند.

 آتش در یک فضای بسته می سوزد زیرا هوا را با مایه ی آتش اشباع می کند.

زغال چوب هنگام سوختن، باقی مانده ی بسیار کمی از خود به جای می گذارد زیرا عمدتاً از مایه ی آتش تشکیل شده است.

حیوانات در محیط بدون هوا می میرند زیرا هوا غنی از مایه ی آتش است.

  اکسید برخی فلزات هنگام حرارت دادن با زغال چوب به فلز تبدیل می شود زیرا مایه ی آتش زغال چوب، مایه ی آتش در فلز از خود به جا می گذارد.

 

مسئله ی اصلی این بود که وقتی برخی فلزات سوزانده می شدند، اکسید باقی مانده، سنگین تر از فلز اولیه بود . برخی از معتقدین به نظریه ی آتش سعی کردند  تا  این پدیده را  با ذکر این نکته  که در برخی فلزات، مایه ی آتش، وزن منفی دارد، توجیه کنند. علاوه بر این، این پدیده کشف شد که جیوه به آسانی با حرارت دیدن، می تواند به فلز تبدیل شود که هیچ منبع غنی از مایه ی آتشی مانند زغال چوب ندارد.

 

لاووازیه به جای استثناهای این نظریه که مایه ی آتش می تواند وزن مثبت، وزن منفی و گاهی بدون وزن باشد، به این نظریه مظنون شد و بعدها ثابت کرد که افزایش وزن، نتیجه ی ترکیب فلز با هوا است.

در سال 1777 لاووازیه نظریه ی خود را ارائه داد که " احتراق" و فرایندهای مربوط به آن، واکنش هایی هستند که در حالت کلی در احتراق، اکسیژن با عناصر دیگری ترکیب می شود.

 

راه حل این مشکل : قانون بقای جرم

لاووازیه شیمی را از علم کیفی به علم کمی تبدیل کرد. او با نشان دادن این که جرم محصولات در واکنش، مساوی با جرم واکنش دهنده هاست، تمام افکار مربوط به نظریه ی آتش را به دور انداخت.

 

 

معادله ی پایین از مثال اکسید جیوه استفاده می کند تا تفاوت عمده بین مدل ذهنی پریستلی و مدل پیشرفته ی لاووازیه را نشان دهد:

 

پریستلی گاز اکسیژن را با استفاده از نور خورشید و گرم کردن اکسید جیوه ای که در یک محفظه ی شیشه ای قرار دارد، تولید کرد. اکسیژن، مقداری از جیوه را به هنگام تولید شدن از ظرف شیشه ای بیرون می راند و حجم به حدود 5 برابر افزایش پیدا می کند.

 

لاووازیه مقداری جیوه که از قبل وزن آن معین بود، گرم کرد تا اکسید قرمز جیوه را تشکیل دهد. او مقدار اکسیژن بیرون آمده از ظرف و مقدار اکسید قرمز تشکیل شده را اندازه گرفت. وقتی واکنش معکوس شد، او مقدار اصلی جیوه و اکسیژن را پیدا کرد.

بنابراین لاووازیه ثابت کرد اکسیژن، نقش اساسی در تفاوت وزنی موجود در احتراق دارد و دیدگاه پذیرفته شده ی نظریه ی آتش را رد کرد.

کاربرد فسیلها

اع فسیل ها و کاربرد آن

 

فسیل های شاخص:

فسیل های شاخص دارای گسترش جغرافیایی وسیع بوده، ولی در زمان کوتاه زمین شناسی می‌زیسته‌اند. مانند فسیل آمونیت که منحصرا در کرتاسه میانی وجود داشته است.

 

فسیل های غیر شاخص: 

فسیل های غیرشاخص تقریبا در تمام دوره‌ ها و یا دوران های زمین شناسی وجود داشته‌اند و شاخص زمان معین و کوتاه زمین شناسی نیستند. مانند برخی دوکفه‌ای‌ها، شکم پایان، مرجان ها و غیره.

 

فسیل های رخساره:

فسیل هایی هستند که ارزش پالئو ژئو گرافی آن ها بیش از اهمیت بیوستراتی گرافی آن هاست. این فسیل ها می‌توانند معرف وضعیت جغرافیایی زمان زیست خود از نظر آب و هوا و سایر شرایط محیط زیستی باشند.

مثلا فسیل کلنیه‌ای مرجانی حاکی از محیط ساحلی دریا و آب و هوای استوایی تا نیمه استوایی است.

کاربرد فسیل ها در زمین شناسی

بیشتر فسیل ها از کربونات ها و یا فسفات های ترکیب شده با مواد آلی تشکیل شده اند.

آن ها تحت تاثیر گرما، فشار، ترکیبات سیال اطرافشان و همه دیگر عوامل که خصوصیت سنگ های رسوبی را بعد از اینکه رسوب می کنند تغییر می دهند، قرار دارند. بنابراین

فسیل ها، شاخص های حساس تغییر حرارت و ابزار های قدرتمندی برای پیش بینی ذخیره زایشی هیدرو کربون ها هستند.

همه این عنوان ها اطلاعاتی اساسی در تجزیه و تحلیل حوزه های رسوبی و اکتشاف زغال سنگ، نفت و گاز که باقیمانده های زندگی قدیم هستند، شرکت دارند.

 

شباهت های یک منطقه با دیگر مناطق، مثل آب و هوای یکسان و راه های دریایی و زمینی، مرتبط با ابزارهای نیرومندی در تفسیر نقشه های دیرینه زیست جغرافیایی هستند. به همراه خصوصیت های دیرینه ی بوم شناسی.

این اطلاعات اساس توصیف آب و هوای قدیمی و شرایط نهشتی است که ممکن است سنگ ها و یا مخازن منبع تولید هیدروکربن را ایجاد کرده باشد.

به دلیل تکامل تدریجی آلی و رویدادهای انقراض، توالی تجربی فسیل ها می تواند قابل تشخیص باشد. این توالی، آن ها را شاخص بی مانند زمان کرده است. این مرحله زیست چینه شناسی نام دارد.

چون جانوران و گیاهان در وضع ثابتی نسبت به محیط شان زندگی می کنند فسیل هایی که در محل اولیه خود یافت می شوند، اطلاعات با ارزشی در مورد محیط پیرامونشان ارائه می دهند، که شامل ویژگی های شیمیایی شان است.

 

اما زمانی که آن ها از محیط زیست شان منتقل می شوند اطلاعاتی در مورد آن جابجایی و عوامل مربوط به آن ارائه می دهند.

رده‌بندی فسیل ها

موجودات زنده را براساس برخی ویژگی‌های ظاهری طبقه‌بندی می‌نمایند. در طبقه ‌بندی‌ های استاندارد بر اساس میزان شباهت های موجودات آن ها را در گروه هایی به نام تاكسون قرار می‌دهند و هفت تاكسون مهم و اصلی به شرح زیر معرفی می‌نمایند.

هر چه میزان شباهت موجودات بیشتر باشد در تاكسون های مراتب بالاتری قرار می گیرند. هفت تاكسون مهم و اصلی عبارتند از :

سلسله Kingdom

 شاخه Phylum

 رده Class

راسته Order

تیره Family

جنس Genus

گونه Specis

فسیل ها ی بزرگ و کوچک تخم های زیست چینه شناختی بهترین تکنیکی است که برای سن یابی سنگ های قدیمی ایجاد شده است

استفاده از فسیل ها

مهمترین کاربرد فسیل ها در تعیین سن طبقات زمین می‌باشد.

از فسیل ها می توان استفاده های زیادی کرد که در زیر به صورت خلاصه تعدادی را بیان می کنیم:

١- بعضی فسیل ها مانند زغال سنگ و نفت را می سوزانیم تا از انرژی آن ها استفاده کنیم به این مواد سوخت های فسیلی می گویند. گاهی نیز  این مواد  در ساخت مواد دیگر به کار می روند.

 

٢- از بعضی فسیل ها در تعیین محل مواد معدنی استفاده می شود.

 

٣- بعضی فسیل ها برای تشخیص آب و هوای گذشته کاربرد دارند.

 

٤- به کمک فسیل ها اطلاعات زیادی در مورد خشکی ها، بیابان ها، جنگل ها و دری اها و اینکه آب آن ها شیرین یا شور بوده یا عمق آن ها کم یا زیاد بوده می توان بدست آورد.

 

٥- با بررسی فسیل ها می توان فهمید که کدام یک از جانداران قدیمی تر هستند و کدام یک دیرتر به وجود آمده اند. همچنین جدولی بدست می آید که با کمک آن می شود سن لایه های رسوبی مختلف را حدس زد و یا محاسبه کرد.

فسیل هایی که در لایه های قدیمی یا زیرین یافت می شوند، ساختمان ساده تری دارند و تعداد و تنوع کم تری هم دارند در حالی که فسیل های جدید در لایه های بالاتر قرار گرفته و ساختمان کامل تری دارند و تعداد و انواع بیشتری نیز از آن ها دیده می شود.

رآکتورها

راکتورهای هسته ای

 

 

راکتورهای هسته‌ای دستگاه‌ هایی هستند که در آن ها شکافت هسته‌ای کنترل شده رخ می‌دهد. راکتورها برای تولید انرژی الکتریکی و نیز تولید نوترون‌ها به کار می‌ روند. اندازه و طرح راکتور بر حسب کار آن متغیر است. در فرآیند شکافت یک نوترون بوسیله یک هسته سنگین (با جرم زیاد) جذب شده و به دنبال آن به دو هسته کوچک تر همراه با آزاد سازی انرژی و چند نوترون دیگر شکافته می‌شود.

 

 

تاریخچه اولین انرژی کنترل شده ناشی از شکافت هسته در دسامبر ١٩٤٢ بدست آمد. با رهبری فرمی ساخت و راه اندازی یک پیل از آجرهای گرافیتی، اورانیوم و سوخت اکسید اورانیوم با موفقیت به نتیجه رسید. این پیل هسته‌ای، در زیر میدان فوتبال دانشگاه شیکاگو ساخته شد و اولین راکتور هسته‌ای فعال بود.

 

با وجود تنوع در راکتور‌ها ، تقریبا همه آن ها از اجزای یکسانی تشکیل شده‌اند. این اجزا شامل سوخت ، پوشش برای سوخت، کند کننده نوترون های حاصله از شکافت، خنک کننده‌ای برای حمل انرژی حرارتی حاصله از فرآیند شکافت ماده کنترل کننده برای کنترل نمودن میزان شکافت می‌باشد.

 

 

سوخت هسته‌ای سوخت راکتورهای هسته‌ای باید به گونه‌ای باشد که متحمل شکافت حاصله از نوترون بشود. پنج نوکلئید شکافت پذیر وجود دارند که در حال حاضر در راکتورها بکار می‌روند.

 ^٢٣٢Th ، ^٢٣٣U ، ^٢٣٥U ، ^٢٣٨U ، ^٢٣٩Pu . برخی از این نوکلئیدها برای شکافت حاصله از نوترون های حرارتی و برخی نیز برای شکافت حاصل از نوترون های سریع می‌باشند. تفاوت بین سوخت یک خاصیت در دسته‌بندی راکتورها است.

 

انواع راکتورهای هسته ای:

 

راکتور آب جوش (Boiling water reactor = BWR) :  در این راکتور، هسته راکتور، گرما تولید می کند و هنگامی که آب بسیار خالص (که نقش خنک کننده راکتور را دارد) به سمت بالا حرکت کرده و گرمای هسته راکتور را جذب می کند، مخلوط آب - بخار تولید می شود و قسمت بالای هسته را ترک می کند. یعنی حرکت آب در این راکتور نقش کند کننده یا تعدیل کننده (moderator) را دارد و یک منبع بخار برای توربین موجود در این راکتور است:

 

 

نمایی کلی تر از راکتور آب جوش:

 

 

عیب این راکتور در آن است که هر کمبود سوختی در آن ممکن است آب را رادیواکتیو کند و رادیواکتیوی به توربین و بقیه چرخه آب سرایت کند.

فشار عملکردی برای چنین راکتورهایی حدود 70 اتسفر است؛ در چنین فشاری، آب در حدود 285 درجه سانتی گراد می جوشد. این دمای عملکردی، راندمان کارنویی معادل 42% می دهد که راندمان تجربی آن حدود 32% است و از راندمان راکتور آب فشرده شده تا اندازه ای کم تر است.

 

راکتور آب فشرده شده (PWR = Prassurized water reactor):

در این راکتور، آبی که از هسته راکتور عبور می کند تا نقش تعدیل کننده و خنک کننده را ایفا کند، به سمت توربین نمی رود، بلکه در یک چرخه اولیه فشرده سازی وارد می شود. چرخه اولیه آب، در چرخه ثانویه بخار تولید می کند که توربین را به کار می اندازد.  

مزیت آشکار این راکتور آن است که کمبود سوخت در هسته،  هیچ آلوده کننده رادیواکتیوی را به سمت توربین و متراکم کننده نمی فرستد.

مزیت دیگر این راکتور توانایی کار در فشارها و دماهای بالا (حدود 160 اتمسفر و 315 درجه سانتی گراد) است. این امر باعث راندمان بالای کارنو در این راکتور می شود؛ اما این نوع راکتور بسیار پیچیده و گران تر از راکتور آب جوش است. بسیاری از راکتورهای ایالات متحده آمریکا از نوع PWR هستند.

 

نمایی کلی تر از راکتور PWR:

 

 

راکتور مایع - فلز با سرعت تولید نوترون بالا (Liquid-metal fast breeder reactor= LMFBR) :

در این نوع راکتور، واکنش شکافت، گرمای لازم برای به کار انداختن توربین را فراهم می کند و در همین زمان، سوخت پولونیوم برای راکتور را تولید می کند.

 

---

نمک چیست؟

 

 

به محصول غیر آبی واکنش خنثی شدن اسید و باز، نمک گفته می شود (در واکنش اسید و باز، نمک و معمولا آب تولید می شود؛ این واکنش را واکنش خنثی سازی می نامند).

 

واکنش خنثی سازی به شکل زیر است:

 

 در شیمی، ٤ واکنش اسید و باز وجود دارد که به تولید نمک منجر می شود:

 

١)  واکنش اسید قوی با باز قوی

٢)  واکنش اسید ضعیف با باز قوی

٣)  واکنش باز ضعیف با اسید قوی

٤)  واکنش اسید ضعیف با با باز ضعیف

 

مثال برای واکنش های بالا می تواند در قالب های زیر دیده شود:

 

  

 

توجه کنید که محصولات به شکل یونی نوشته شده اند.

نمک هایی که در ٤ نوع واکنش بالا تولید می شوند، محدوده ی pH متفاوتی در محلول خواهند داشت:

 

١)   نمک تولید شده در واکنش اسید قوی و باز قوی، محلولی با pH = ٧  تولید می کند.

 

٢)   نمک واکنش اسید قوی و باز ضعیف، محلولی با pH  بزرگ تر از ٧ تولید می کند. به بیان دیگر، نمک اسید ضعیف، محلول بازی تولید می کند. همچنین توجه کنید که عبارت " باز قوی" معمولا حذف شده و  عبارت "نمک اسید ضعیف" به کار می رود. البته باز قوی باید حضور داشته باشد تا نمک تولید کند، اما وجود آن فرض گرفته می شود.

 

٣)   نمک اسید قوی و باز ضعیف، محلولی با pH کم تر از ٧ تولید می کند. به بیان دیگر، نمک یک باز ضعیف، محلولی اسیدی تولید می کند. توجه کنید که عبارت " اسید قوی" معمولا حذف شده و عبارت " نمک باز ضعیف" به کار می رود. البته اسید قوی برای تولید نمک باید حضور داشته باشد، اما وجود آن فرض گرفته می شود.

 

٤)   نمک اسید ضعیف و باز ضعیف، محلولی تولید می کند که  pH آن به قدرت اسید و باز سازنده نمک بستگی دارد.

 

 

نمک های محلول در واکنش اسید ها و بازها

محلول های نوع دوم و سوم ذکر شده در بالا، در شیمی بسیار مهم اند. این نکته که محدوده  pH مربوط به هر نوع واکنش را به خاطر بسپارید، بسیار مهم است:

 

 

به دلیل این که نمک اسید ضعیف، از اسید (که محلولی با  pH کم تر از ٧ تولید می کند)حاصل می شود، نمک ها رفتاری مخالف دارند،  pH محلول یک نمک اسید ضعیف، بزرگ تر از ٧ خواهد بود (و البته بازی است).

 

مرحله آخر بایستی با آنیون های اسید قوی  مانند Cl¯   و NO٣¯  و کاتیون های بازهای قوی مانندNa⁺     و K⁺  انجام شود. آن ها معمولا از هر دو معادله شیمیایی پاک می شوند (که به معادله یونی خالص منجر می شود) . در هر مورد، به جز احتمال برخی موارد، آن ها هیچ تأثیری روی pH نخواهند داشت.

 

 

 

 

شرایط تشکیل فسیل

شرایط تشکیل سنگواره ها 

برای فسیل شدن لازم است که بقایا و آثار موجودات زنده به سرعت و پیش از آن که عوامل محیطی چون حمله موجودات جسدخوار، ساییدگی . به هم خوردگی توسط امواج، هوازدگی و ... باعث تخریب آن ها شود در زیر رسوبات دفن گردند.

محیط دریایی به دلیل آن که اعضاء سخت جانوران وقتی در بستر دریا قرار می گیرند آب دریا آن ها را از عوامل تخریبی جوی حفظ می‌کند و رسوبات دریایی به سرعت آن ها را می‌پوشانند، شرایط بسیار مناسبی را جهت فسیل شدن مهیا می‌نماید. از طریق قرار گرفتن در یخچال های طبیعی، مدفون شدن داخل صمغ یا کهربا، مدفون شدن در آسفالت طبیعی و یا خشکیدن جسد جانور در محیط گرم و خشک حفظ می‌گردند.

نمایی از فسیل یک ماهی

 

جثه کوچک، فراوانی در محیط زیست، رسوب گذاری شدید، داشتن اندام های سخت و مقاوم و اختصاصات تشریحی (بافتی) و شیمیایی از مۆثرترین عوامل در حفظ موجود و تشکیل سنگواره‌اند.

 

اگر چه در بیشتر مواقع اندام های سخت موجود تبدیل به سنگواره می‌شوند، اما گاهی اندام های نرم جاندار نیز حفظ می‌گردند که اهمیت بسیار زیادی در بررسی موجودات دارند مانند تخم موجودات مختلف از قبیل حشرات، ماهیان غضروفی دایناسورها و ...

نمونه ای از تخم فسیل شده

 

حفظ شدن از طریق مدفون شدن در آسفالت

در صورتی که نفت خام به سطح زمین راه پیدا کند و در گودالی جمع شود و در معرض نور خورشید قرار گیرد قسمت های سنگین نفت به صورت آسفالت طبیعی در گودال باقی می‌ماند. در اثر جریان باد بر روی گودال ها از گرد و خاک انباشته می‌شود و یا گاهی آب این چاله‌ها را فرا می‌گیرد در این حال برخی از جانوران در موقع عبور از روی این چاله‌ها و یا آشامیدن آب در اسفالت طبیعی فرورفته و دفن می‌شوند و بدین طریق تمامی بدن جانور با گوشت و پوست تبدیل به فسیل می‌شود.

نمایی از فسیل در آسفالت طبیعی

 

حفظ شدن از طریق دفن در صمغ یا کهربا

جزئی‌ترین اندام های حشرات و جانورانی که در درون صمغ درختان حبس می شوند، محفوظ باقی می‌ماند و در اثر گذشت زمان هیچ‌گونه تغییری در آن ها ایجاد نمی‌گردد. مانند فسیل حشرات داخل کهربا که در الیگوسن اروپای شرقی به فراوانی دیده می‌شود.

نمایی از فسیل یک حشره در داخل کهربا

 

حفظ شدن از طریق خشکیدن جسد جانور در مناطق گرمسیر خشک

گاهی به صورت اتفاقی جانور در زیر شن های روان و مواد رسی مدفون می‌شود و در اثر خشکی هوا، گوشت و پوست جانور خشک شده و به صورت فسیل حفظ می شود که اصطلاحاً مومیایی شدن نامیده می‌شود. مانند پوست خزندگان که در درون رسوبات حفظ شده است.

فسیل شدن بر اثر گرما

 

حفظ شدن از طریق قرار گرفتن در یخچالهای طبیعی

 

نمایی از فسیلی در یخچال های طبیعی

در دوره‌های یخچالی و حتی تحت تأثیر تغییر شرایط آب و هوایی و سرد شدن محیط، موجوداتی که توانایی تطابق با شرایط جدید را نداشته‌اند نابود و گاهی درون یخ ها مدفون شده‌اند. مانند اجساد کامل ماموت های دوره پلیستوسن که در نتیجه یخ بندان به صورت کامل با گوشت و پوست و محتویات درون معده‌هایشان باقی مانده‌اند و برای اولین بار در سال 1799 در یخ های سیبری پیدا شدند.

 

منبع: پایگاه ملی داده های علوم زمین کشور

چرا آسمان آبی است

چرا آسمان آبي است؟

چرا آسمان آبي است؟

ادامه نوشته